Czy hipnoza działa? Co naprawdę mówi nauka o hipnozie w psychoterapii i leczeniu

Czym jest hipnoza i skąd wzięły się mity

Czym jest hipnoza w rzeczywistości? To stan skupionej uwagi i podwyższonej podatności na sugestie, któremu towarzyszy głębokie odprężenie i zmniejszona kontrola krytyczna. Nie jest to sen, utrata przytomności ani utrata woli. Pacjent przez cały czas wie, gdzie jest i zachowuje zdolność odmowy. Trans hipnotyczny przypomina bardziej intensywne zamyślenie niż filmowe "zahipnotyzowanie" przez złowrogiego magnetyzera.

Mity o hipnozie mają swoje korzenie w XIX-wiecznych pokazach estradowych, gdzie hipnotyzer z wąsami i powiewającą peleryną sprawiał wrażenie osoby obdarzonej nadnaturalną mocą. Kultura popularna ten obraz utrwaliła, a kino zrobiło resztę. Dlatego dziś większość ludzi myli hipnozę sceniczną z hipnozą terapeutyczną, czyli hipnoterapią, która jest czymś zupełnie innym.

Jak działa hipnoza na mózg? Co mówią badania

Neuronaukowcy od lat badają, co dzieje się w mózgu podczas stanu hipnozy. Wyniki są jednoznaczne: hipnoza działa poprzez realne, mierzalne zmiany w aktywności neuronalnej. Badania z użyciem rezonansu magnetycznego pokazują, że w stanie hipnotycznym zmienia się aktywność między korą przedczołową a siecią trybu domyślnego mózgu. Innymi słowy, mózg nie "udaje" ani nie śpi. On faktycznie pracuje inaczej.

Szczególnie głośne stały się badania Davida Spiegela ze Stanford University, który wykazał, że osoby w stanie hipnozy wykazują specyficzny wzorzec aktywności mózgowej niemożliwy do sfabrykowania świadomą wolą. Spiegel zidentyfikował ponadto trzy kluczowe cechy stanu hipnotycznego: skupioną uwagę, dysocjację oraz podatność na sugestie. Co więcej, odkrył, że podatność na hipnozę jest cechą biologiczną, częściowo uwarunkowaną genetycznie, podobnie jak zdolność do absolutnego słuchu muzycznego.

Czy hipnoza działa na leczenie konkretnych problemów?

To właśnie tutaj sprawa robi się naprawdę ciekawa. Dowody naukowe na skuteczność hipnozy są niejednorodne: przy jednych problemach mocne, przy innych słabsze. Hipnoza udowodniła swoją wartość przede wszystkim w leczeniu bólu przewlekłego. Meta-analizy obejmujące dziesiątki badań wskazują, że sesje hipnozy zmniejszają odczuwanie bólu skuteczniej niż placebo, a w połączeniu z innymi metodami terapeutycznymi przynoszą trwałe efekty.

Hipnoza w psychoterapii sprawdza się też w leczeniu lęków, fobii i zespołu stresu pourazowego. Terapeuta pracujący metodą hipnoterapii może pomagać pacjentowi stopniowo zmniejszać reakcję na bodziec wyzwalający lęk, jednocześnie utrzymując go w bezpiecznym stanie głębokiego odprężenia. Podobne działanie terapeutyczne stosuje się przy leczeniu fobii i napadów paniki.

Natomiast hipnoza na rzucenie palenia i odchudzanie, dwa tematy, które przyciągają największe zainteresowanie, wypadają już skromniej. Badania wskazują na umiarkowane efekty, które znikają bez wsparcia innych metod. Hipnoza działa w tych obszarach jako uzupełnienie, nie jako samodzielne narzędzie.

Podatność na hipnozę: czy każdy może zostać zahipnotyzowany?

Nie. I to jest jeden z najważniejszych faktów, który odróżnia rzetelną wiedzę od obiegowych przekonań. Podatność na hipnozę różni się między ludźmi znacząco. Szacuje się, że około 15 procent populacji jest bardzo podatna na hipnozę, kolejne 70 procent reaguje umiarkowanie, a pozostałe 15 procent niemal wcale. Oznacza to, że hipnotyzer, nawet najbardziej doświadczony, nie zahipnotyzuje każdej osoby tak samo skutecznie.

Milton Erickson, jeden z najwybitniejszych hipnoterapeutów XX wieku, podkreślał, że dobry hipnoterapeuta dostosowuje indukcję hipnotyczną do konkretnego pacjenta, a nie odwrotnie. Yapko, jego następca i badacz w tej dziedzinie, rozwinął tę myśl, wskazując, że podatność na sugestie można do pewnego stopnia rozwijać poprzez ćwiczenia relaksacyjne i trening uważności. Wejście w stan hipnozy staje się łatwiejsze, gdy pacjent ufa terapeucie i rozumie, czym hipnoza naprawdę jest.