Fobia społeczna a nieśmiałość – kiedy to już nie jest zwykła trema?

Czym jest nieśmiałość i skąd się bierze?

Nieśmiałość to cecha osobowości, którą doświadcza bardzo wiele osób, szczególnie w nowych lub trudnych sytuacjach społecznych. Osoby nieśmiałe mogą czuć się skrępowane na pierwszym spotkaniu, rumienić się podczas rozmowy z nowo poznanym człowiekiem albo wolniej nawiązywać kontakty. Jednocześnie jednak funkcjonują normalnie, chodzą do pracy, utrzymują relacje i nie rezygnują z życia z powodu lęku.

Nieśmiałość nie jest zaburzeniem psychicznym. To raczej temperamentalna skłonność do ostrożności w interakcjach społecznych, którą można z powodzeniem przepracować poprzez nabywanie umiejętności społecznych i pozytywne doświadczenia. Osoby nieśmiałe często po pewnym czasie „rozgrzewają się" w towarzystwie i zaczynają czuć się swobodnie. Co ważne, nieśmiałość zazwyczaj nie uniemożliwia codziennego życia.

Czym jest fobia społeczna? Definicja i istota problemu

Fobia społeczna to zaburzenie lękowe, znane również jako zaburzenie lęku społecznego lub zespół lęku społecznego (ang. social anxiety disorder). Fobia społeczna to zaburzenie, w którym lęk przed negatywną oceną ze strony innych osiąga takie nasilenie, że znacząco utrudnia codzienne życie. Nie chodzi tu o chwilowe zdenerwowanie przed wystąpieniami publicznymi, lecz o głęboki, paraliżujący strach, który pojawia się niemal w każdej sytuacji wymagającej kontaktu z innymi.

Fobia społeczna to zaburzenie lękowe, które według klasyfikacji psychiatrycznych należy do poważnych zaburzeń psychicznych. Szacuje się, że dotyka kilku procent populacji, a w przypadku dzieci i nastolatków zaburzenia lękowe są najczęściej diagnozowanymi problemami zdrowia psychicznego. Warto zaznaczyć, że fobia społeczna rzadko mija samoistnie bez leczenia.

Różnice między nieśmiałością a fobią społeczną

Kluczowa różnica między nieśmiałością a fobią społeczną leży w intensywności lęku i stopniu, w jakim wpływa on na codzienne funkcjonowanie. Osoby nieśmiałe odczuwają dyskomfort, ale mimo to podejmują działanie. Natomiast przy fobii społecznej lęk jest tak silny, że prowadzi do unikania sytuacji społecznych, izolacji i upośledzenia jakości życia.

Kolejna różnica dotyczy myśli. Osoby z fobią społeczną doświadczają obsesyjnych obaw o to, że zostaną zawstydzone, ocenione negatywnie lub odrzucone. Te przekonania są sztywne i trudne do podważenia. Z kolei osoby nieśmiałe zazwyczaj wiedzą, że ich obawy są przesadzone, i potrafią je przepracować.

Warto też pamiętać, że osoby nieśmiałe to nie zawsze osoby z fobią społeczną. Związek między nieśmiałością a fobią społeczną istnieje, jednak nieśmiałość to jedynie jeden z wielu czynników ryzyka, a nie jej zapowiedź.

Objawy fobii społecznej, jak je rozpoznać?

Objawy fobii społecznej obejmują dwa poziomy: psychiczny i fizyczny. Na poziomie psychicznym pacjent odczuwa silny lęk przed oceną, unikanie sytuacji towarzyskich, poczucie wstydu i przewidywanie katastrofy przed każdym kontaktem z ludźmi. Nawet zwykła interakcja w sklepie czy rozmowa telefoniczna mogą wywoływać panikę.

Objawy somatyczne, czyli fizyczne, są równie wyraźne. Należą do nich:

• przyspieszone bicie serca i duszność
• drżenie rąk i drżenie głosu
• nadmierne pocenie się
• zaczerwienienie twarzy
• nudności i napięcie mięśni

W skrajnych przypadkach fobia społeczna może wywoływać ataki paniki w sytuacjach społecznych. Nasilenie objawów jest na tyle duże, że osoba zaczyna wycofywać się z życia zawodowego, towarzyskiego i rodzinnego.