Czy fobii można się oduczyć? Co naprawdę mówi nauka o leczeniu fobii i lęku

Terapia fobii: jak wygląda leczenie fobii w praktyce

Jeśli zastanawiasz się, czy fobii można się oduczyć dzięki konkretnej metodzie, odpowiedź wskazuje przede wszystkim na terapię poznawczo-behawioralną, czyli CBT. Ten rodzaj psychoterapii łączy pracę z myśleniem (komponent poznawczy) z pracą nad zachowaniem (komponent behawioralny). Terapeuta pomaga pacjentowi najpierw zidentyfikować myśli podtrzymujące fobię, a potem stopniowo konfrontować się z tym, czego się boi.

Terapia poznawczo-behawioralna w przypadku fobii opiera się na kilku filarach. Po pierwsze, psychoedukacja: pacjent uczy się, czym jest lęk i dlaczego ciało reaguje tak, a nie inaczej. Po drugie, restrukturyzacja poznawcza: praca nad irracjonalnymi przekonaniami dotyczącymi zagrożenia. Po trzecie, ekspozycja: stopniowe zbliżanie się do bodźca wywołującego lęk, aż przestanie on wywoływać silną reakcję lękową. Badania nad terapią poznawczo-behawioralną konsekwentnie pokazują, że terapia fobii specyficznych przynosi poprawę u zdecydowanej większości pacjentów.

Ile trwa leczenie fobii?

To jedno z pytań, które najczęściej zadają osoby rozważające psychoterapię. W przypadku fobii specyficznych, takich jak lęk przed pająkami czy lęk przed lataniem, skuteczna terapia może trwać zaledwie od jednej do kilku sesji. To naprawdę wyjątkowe na tle innych zaburzeń lękowych, gdzie terapia ciągnie się miesiącami. W przypadku fobii specyficznych, szczególnie gdy są izolowane i nie towarzyszą im inne trudności, efekty pojawiają się szybko.

Leczenie fobii społecznej trwa zazwyczaj dłużej, ponieważ fobia ta jest głębiej wpleciona w codzienne funkcjonowanie i tożsamość pacjenta. Psychoterapeuta i pacjent pracują wspólnie zwykle przez kilka miesięcy. Jednak i tu badania są optymistyczne: terapia poznawczo-behawioralna w przypadku leczenia fobii społecznej przynosi trwałą poprawę, która utrzymuje się długo po zakończeniu leczenia. To odróżnia ją od leczenia farmakologicznego, które działa głównie objawowo.

Kiedy pomaga lekarz psychiatra i leczenie farmakologiczne?

Psychoterapia to złoty standard w leczeniu fobii, jednak niekiedy lekarz psychiatra zaleca wsparcie farmakologiczne. Leki przeciwdepresyjne z grupy inhibitorów wychwytu serotoniny stosuje się szczególnie w przypadku leczenia zaburzeń lękowych o większym nasileniu, w tym fobii społecznej. Nie leczą one fobii w sensie uczenia nowych wzorców, lecz obniżają poziom lęku na tyle, by psychoterapia mogła przebiegać efektywniej.

Specjalista, czy to psycholog, psychoterapeuta, czy lekarz psychiatra, dobiera podejście indywidualnie do potrzeb pacjenta. Niekiedy najlepsza strategia łączy obie metody. W przypadku leczenia fobii farmakoterapia bywa pomocna jako most, który pozwala pacjentowi zacząć pracować z lękiem w gabinecie terapeuty.

Czy fobii można się oduczyć przez internet?

Leczenie fobii online stało się w ostatnich latach dostępną i skuteczną alternatywą dla tradycyjnych wizyt. Badania porównujące terapię stacjonarną z prowadzoną przez internet pokazują zbliżone efekty w przypadku wielu rodzajów fobii. Osoby z fobią społeczną szczególnie korzystają z tej formy, bo próg wejścia jest niższy: nie muszą fizycznie pojawiać się w nieznanym miejscu ani rozmawiać z nieznaną osobą twarzą w twarz już od pierwszego spotkania.

Psycholog lub psychoterapeuta pracujący online prowadzi terapię poznawczo-behawioralną według tych samych zasad co w gabinecie. Ważne jest jedynie, by wybrać odpowiednią formę kontaktu i upewnić się, że specjalista ma doświadczenie w leczeniu zaburzeń lękowych. Terapii fobii społecznej przez internet nie należy traktować jako gorszej opcji, bo dla wielu pacjentów jest po prostu opcją bardziej realną do zrealizowania.

Co z tego wynika dla Ciebie?

Jeśli zadajesz sobie pytanie, czy fobii można się oduczyć, masz już odpowiedź: tak, i to opartą na solidnych dowodach naukowych. Fobia jest zaburzeniem lękowym, które mózg nabył w wyniku uczenia się, i dokładnie dlatego można je odwrócić przez nowe uczenie się w bezpiecznych warunkach. Terapia fobii, szczególnie terapia poznawczo-behawioralna z elementem ekspozycyjnym, należy do najskuteczniejszych interwencji psychologicznych, jakie zna współczesna psychoterapia.

Nie musisz unikać całego życia ze strachu przed jednym bodźcem. Nie musisz rezygnować z wakacji, bo boisz się latać, ani izolować się od ludzi z powodu lęku przed oceną. Pierwszy krok to rozmowa ze specjalistą: psychologiem lub psychoterapeutą, który oceni rodzaj fobii i zaproponuje odpowiednią formę leczenia. Możesz zacząć od wizyty stacjonarnej lub skorzystać z leczenia fobii online, jeśli to dla Ciebie łatwiejszy próg wejścia. Ważne, żebyś zaczął.