Samookaleczenia – czym są, dlaczego się zdarzają i jak naprawdę pomóc

Czy osoba, która się samookalecza, odczuwa ból fizyczny?

To pytanie pada często i zasługuje na szczerą odpowiedź. Wiele osób samookaleczających się donosi, że w trakcie aktu samookaleczenia odczuwa znacznie słabszy ból niż można by oczekiwać, lub nie odczuwa go wcale. Wyjaśnienie tego zjawiska leży w neurobiologii: w stanach silnego napięcia emocjonalnego organizm wydziela endorfiny, które naturalnie tłumią odczuwanie bólu. Ponadto dla części osób właśnie ten ból fizyczny jest pożądanym doznaniem, bo przywraca poczucie realności lub zastępuje ból emocjonalny, który wydaje się nie do wytrzymania.

Zrozumienie tego mechanizmu jest ważne, bo pomaga uniknąć błędnej oceny, że skoro ktoś nie cierpi fizycznie, to „nie jest poważne". Każdy akt samookaleczenia jest poważny, niezależnie od głębokości ran czy widoczności śladów.

Jak rozmawiać z osobą, która się samookalecza, praktyczne wskazówki dla bliskiej osoby

Jeśli odkryłeś, że ktoś bliski się samookalecza, pierwszą reakcją może być szok, strach lub złość. To zrozumiałe. Jednak sposób, w jaki zareagujesz, ma ogromne znaczenie. Przede wszystkim unikaj oceniania i dramatyzowania: zdania w stylu „jak mogłeś to sobie zrobić" albo „to jest straszne" mogą sprawić, że osoba zamknie się w sobie jeszcze bardziej. Zamiast tego wyraź spokojną troskę i gotowość do słuchania.

Kilka praktycznych wskazówek, które mogą pomóc:

• Rozmawiaj spokojnie i bez pośpiechu, w miejscu, gdzie oboje czujecie się bezpiecznie.
• Pytaj o uczucia, nie tylko o rany: „Jak się teraz czujesz?" zamiast „Dlaczego to zrobiłeś?"
• Nie obiecuj, że zachowasz to w tajemnicy, jeśli bezpieczeństwo jest zagrożone.
• Zaproponuj wspólne szukanie pomocy specjalisty, psychiatry lub psychologa.
• Daj znać, że jesteś obok, bez wywierania presji.

Pamiętaj, że nie jesteś w stanie samodzielnie rozwiązać problemu samookaleczania bliskiej osoby. Twoją rolą jest towarzyszenie, nie naprawianie.

Samookaleczenia, jak szukać pomocy i jakie są możliwości leczenia

Leczenie samookaleczeń wymaga podejścia całościowego. Psychoterapia, szczególnie terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz dialektyczna terapia behawioralna (DBT), okazuje się skuteczna w pracy z osobami doświadczającymi zachowań autoagresywnych. DBT została opracowana specjalnie z myślą o osobach z trudnościami w regulacji emocji i dziś jest jedną z najlepiej udokumentowanych metod pracy w tym obszarze. W niektórych przypadkach niezbędna jest też konsultacja z psychiatrą i wsparcie farmakologiczne, zwłaszcza gdy samookaleczeniom towarzyszą zaburzenia psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe czy depresja.

Jeśli sam doświadczasz samookaleczeń lub masz myśli o skrzywdzeniu siebie, skontaktuj się z psychologiem, psychiatrą lub zadzwoń na Telefon Zaufania dla Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym: 116 123 (bezpłatny, czynny całą dobę). Szukanie pomocy to odwaga, nie słabość. Ponadto warto wiedzieć, że trauma, która często leży u podłoża samookaleczeń, jest czymś, z czym można skutecznie pracować w terapii.

Jak radzić sobie z impulsem do samookaleczenia, alternatywne strategie

Samookaleczenie spełnia realną funkcję psychologiczną, dlatego sam zakaz jego stosowania nie wystarczy. Konieczne jest wypracowanie innych sposobów radzenia sobie ze stresem i negatywnymi emocjami, które dają podobną ulgę bez ryzyka uszkodzenia ciała. To zadanie najlepiej realizować z pomocą terapeuty, jednak pewne strategie można zacząć stosować już teraz.

Wśród technik, które pomagają wielu osobom, znajdują się: intensywny wysiłek fizyczny jako sposób na rozładowanie napięcia, trzymanie kostek lodu w dłoniach jako zamiennik bólu fizycznego, rysowanie czerwonym markerem w miejscach, gdzie pojawia się impuls do nacinania, a także techniki oddechowe i regulacja emocji. Każda z tych strategii to krok w kierunku radzenia sobie z trudnościami bez krzywdzenia siebie. Ważne jest, by nie oceniać siebie, jeśli nie uda się od razu, bo zmiana zachowań utrwalonych przez lata wymaga czasu i wsparcia.

Kiedy i jak szukać pomocy, ważne informacje

Niezależnie od tego, czy sam doświadczasz samookaleczeń, czy martwisz się o kogoś bliskiego, profesjonalna pomoc jest możliwa i dostępna. Psycholog lub psychiatra to osoby, które nie będą oceniać, lecz pomogą zrozumieć, co stoi za tymi zachowaniami, i znaleźć inne, bezpieczniejsze sposoby radzenia sobie. Dalszych badań w obszarze leczenia samookaleczeń jest coraz więcej i skuteczność psychoterapii jest dobrze udokumentowana.

Jeśli szukasz wsparcia we Wrocławiu lub online, pamiętaj, że pierwsza wizyta nie musi być trudna. Możesz zacząć od kontaktu telefonicznego lub mailowego, nie musisz od razu wszystkiego wyjaśniać. Ważne jest, żebyś zrobił ten jeden krok. Wśród osób, które zdecydowały się szukać pomocy, większość mówi, że żałuje tylko tego, że nie zrobiła tego wcześniej.