CPTSD objawy: czym jest złożony zespół stresu pourazowego i jak go leczyć

Czym jest CPTSD, złożony zespół stresu pourazowego?

CPTSD, czyli złożony zespół stresu pourazowego (ang. complex PTSD, pełna nazwa: complex post-traumatic stress disorder), to zaburzenie psychiczne, które rozwija się w wyniku długotrwałej, powtarzającej się traumy, szczególnie takiej, z której nie można było uciec. Oficjalnie trafiło do klasyfikacji ICD-11 (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób), co oznacza, że psychiatra lub psycholog może teraz postawić tę diagnozę formalnie. Wcześniej wiele osób z objawami tego zaburzenia stresowego pourazowego otrzymywało różne, nie zawsze trafne rozpoznania, takie jak zaburzenie osobowości borderline czy depresja.

Czym jest trauma złożona w praktyce? To doświadczenie, które niszczy poczucie bezpieczeństwa nie przez chwilę, ale przez miesiące lub lata. Dzieje się tak w przypadku przemocy domowej, nadużyć w dzieciństwie, zaniedbania emocjonalnego, niewoli, tortur czy systematycznego mobbingu. Badania pokazują, że wczesne doświadczenia traumatyczne dosłownie przebudowują rozwijający się mózg, obniżając jego odporność na kolejne stresujące zdarzenia.

Objawy CPTSD, jak je rozpoznać?

Najczęstsze objawy zaburzenia można podzielić na dwie grupy. Pierwsza to objawy wspólne z klasycznym zespołem stresu pourazowego (PTSD): natrętne wspomnienia, flashbacki, ponowne przeżywanie traumatycznych wydarzeń oraz ciągłe poczucie zagrożenia, określane jako nadmierna czujność. Druga, dodatkowa grupa objawów wyróżnia złożoną formę spośród innych zaburzeń i sprawia, że objawy complex PTSD są znacznie rozleglejsze niż w przypadku klasycznego PTSD.

Osoby z tym zaburzeniem często doświadczają poważnych trudności z regulacją emocji. Reakcja emocjonalna może narastać błyskawicznie i bez wyraźnego powodu, a potem opadać równie gwałtownie. Dlatego wiele osób opisuje siebie jako „zbyt wrażliwe" lub „przesadnie reagujące", nie wiedząc, że to neurologiczna konsekwencja długotrwałej traumy. Ponadto pojawia się głęboko zakorzenione poczucie winy i wstyd, często niezwiązany z żadnym konkretnym zdarzeniem, lecz odczuwany jako coś, czym się po prostu „jest".

Objawy obejmują też zmiany w postrzeganiu siebie. Osoba cierpiąca na to zaburzenie może czuć się trwale uszkodzona, gorsza od innych, pozbawiona poczucia własnej wartości. Co więcej, zaburzenie często prowadzi do problemów w relacjach: trudności z zaufaniem, lęku przed bliskością lub wręcz odwrotnie, wpadania w relacje, które powtarzają traumatyczne doświadczenia z przeszłości.

• Natrętne wspomnienia, flashbacki i ponowne przeżywanie traumatycznych wydarzeń
• Chroniczne poczucie winy i bezwartościowość
• Trudności z regulacją emocji, gwałtowne wybuchy lub emocjonalne odrętwienie
• Unikanie bodźców przypominających traumę
• Nadmierna czujność i permanentne poczucie zagrożenia
• Problemy z poczuciem bezpieczeństwa w relacjach
• Dysocjacja i poczucie oderwania od własnego ciała

Poznaj różnice między PTSD a complex PTSD

Pytanie o to, czym różni się CPTSD od PTSD, jest bardzo ważne, bo odpowiedź ma bezpośredni wpływ na leczenie. Klasyczne zaburzenie stresowe pourazowe najczęściej rozwija się po jednorazowym traumatycznym wydarzeniu: wypadku, napaści, klęsce żywiołowej. Objawy PTSD dotyczą głównie wspomnień, unikania i pobudzenia. PTSD i CPTSD nie można traktować jako jednego i tego samego rozpoznania diagnostycznego, bo złożona forma idzie znacznie dalej.

W przypadku CPTSD trauma złożona dotyka głębszych warstw tożsamości i funkcjonowania. Objawy zaburzeń związane z powtarzającą się traumą obejmują emocjonalne, relacyjne i tożsamościowe wymiary życia, których klasycznego zespołu stresu pourazowego objawy zazwyczaj nie uwzględniają. Osób z objawami PTSD i pacjentów z CPTSD nie można leczyć w identyczny sposób, bo terapia CPTSD wymaga pracy z obrazem siebie, relacjami i chronicznym wstydem, a nie tylko z konkretnymi wspomnieniami. Dlatego właśnie terapia CPTSD wymaga szerszego i bardziej zindywidualizowanego podejścia niż standardowe protokoły dla PTSD.

Co powoduje złożony zespół stresu pourazowego, trauma złożona i jej źródła

Złożony zespół stresu pourazowego najczęściej wynika z doświadczeń, które były długotrwałe, powtarzające się i odbywały się w sytuacji, gdy ucieczka była niemożliwa lub bardzo trudna. Przemoc domowa, przemoc fizyczna i emocjonalna w dzieciństwie, zaniedbanie ze strony opiekunów, handel ludźmi, przetrzymywanie w niewoli, a nawet chroniczne prześladowanie w szkole, to wszystko może stworzyć podłoże pod traumę złożoną. Rozwija się ona w wyniku długotrwałego wystawienia na takie doświadczenia, a nie jednorazowego wstrząsu.

Badania neurobiologiczne wyjaśniają, dlaczego doświadczenia traumatyczne pozostawiają tak głębokie ślady. Przewlekły stres dysreguluje oś podwzgórze-przysadka-nadnercza, odpowiedzialną za reakcję organizmu na zagrożenie. W efekcie układ nerwowy osoby z tym zaburzeniem trwa w stanie permanentnego alarmu, jakby niebezpieczeństwo nigdy nie minęło. Co ważne, nie każda osoba, która przeżyła podobne doświadczenia traumy związane z przemocą czy zaniedbaniem, rozwinie to zaburzenie, bo znaczenie mają też czynniki chroniące: wsparcie bliskich, wcześniejsze poczucie bezpieczeństwa i indywidualna odporność psychiczna.