Psychoza co to jest? Objawy psychotyczne, przyczyny i leczenie zaburzenia psychotycznego

Czym jest psychoza? Co to za zaburzenie psychiczne

Psychoza to poważne zaburzenie psychiczne, które polega na utracie kontaktu z rzeczywistością. To nie jest chwilowe zamęczenie myślami ani zwykły stres, lecz zbiór objawów chorobowych, które sprawiają, że chory postrzega świat w sposób zasadniczo odmienny od innych ludzi. Osoba chora może słyszeć głosy, których nie ma, widzieć rzeczy nieistniejące albo być głęboko przekonana o nieprawdziwych zdarzeniach. Co istotne, psychoza nie jest odrębną chorobą, lecz raczej stanem lub zespołem objawów, który może towarzyszyć różnym schorzeniom.

Czym jest psychoza w praktyce? Wyobraź sobie, że Twój mózg zaczyna tworzyć doświadczenia, które są dla Ciebie absolutnie realne, ale nie mają żadnego oparcia w otaczającym świecie. Dlatego tak trudno jest przekonać osobę w trakcie epizodu psychotycznego, że to, czego doświadcza, nie istnieje. Z jej perspektywy to inni nie rozumieją rzeczywistości. To jeden z powodów, dla których psychoza wymaga specjalistycznej pomocy, a nie tylko dobrego słowa czy przekonywania.

Psychoza to poważne zaburzenie psychiczne, które według danych Światowej Organizacji Zdrowia dotyka około 1 na 200 dorosłych osób na świecie. Zaburzenia psychotyczne mogą pojawić się jednorazowo jako izolowany epizod, ale mogą też mieć charakter nawracający lub przewlekły. Kluczowe jest wczesne rozpoznanie i wdrożenie odpowiedniego leczenia, bo im szybciej zostanie udzielona pomoc, tym lepsze rokowania dla pacjenta.

Rodzaje psychoz, czyli nie jedna choroba

Rodzaje psychoz są zróżnicowane, co często zaskakuje osoby, które słyszą o tym zaburzeniu po raz pierwszy. Najbardziej znana jest schizofrenia, w której objawy typowe dla schizofrenii, takie jak urojenia i omamy słuchowe, utrzymują się przez dłuższy czas i głęboko wpływają na normalne funkcjonowanie. Schizofrenia to jednak tylko jedna z wielu form, jakie może przyjąć zaburzenie psychotyczne.

Psychoza schizoafektywna łączy objawy psychotyczne z wyraźnymi zaburzeniami nastroju, takimi jak epizody manii lub depresji. Zaburzenia schizoafektywne są więc niejako na pograniczu schizofrenii i afektywności dwubiegunowej. Z kolei psychoza reaktywna pojawia się w odpowiedzi na silny stres lub traumatyczne przeżycie i często ma łagodniejszy przebieg. Psychoza korsakowa natomiast wiąże się z uszkodzeniem mózgu, najczęściej w efekcie długotrwałego nadużywania alkoholu, i objawia się między innymi konfabulacjami oraz zaburzeniami pamięci.

Organiczne zaburzenia psychotyczne to osobna kategoria, w której stan psychotyczny wynika bezpośrednio z chorób somatycznych, uszkodzeń układu nerwowego lub działania substancji. Ponadto wyróżnia się psychozę poporodową, która pojawia się krótko po urodzeniu dziecka i wymaga natychmiastowej interwencji, oraz psychozę w przebiegu depresji, zwaną depresją psychotyczną. Ta ostatnia łączy głęboki smutek z objawami wytwórczymi, takimi jak urojenia winy czy omamy.

Objawy psychozy, czyli jakie sygnały ostrzegawcze dawać może ten stan

Objawy psychozy można podzielić na kilka głównych grup, co pomaga zrozumieć, jak różnorodny może być ten stan psychotyczny. Objawy wytwórcze, zwane też pozytywnymi, to te, które dodają nowych, fałszywych doświadczeń. Należą do nich urojenia, halucynacje oraz dezorganizacja myślenia i zachowania. Objawy negatywne z kolei oznaczają utratę funkcji, które wcześniej były dostępne, takich jak motywacja, ekspresja emocji czy zdolność do nawiązywania kontaktów.

Urojenia to fałszywe przekonania, których nie można zmienić przez logiczne argumenty. Pacjent może być przekonany, że jest śledzony, że ktoś czyta jego myśli albo że ma specjalną misję do spełnienia. Omam słuchowy to najczęstszy rodzaj halucynacji w psychozie, choć zdarzają się też omamy wzrokowe, węchowe czy dotykowe. Chory słyszy głosy komentujące jego zachowanie, wydające polecenia lub rozmawiające ze sobą. To doświadczenie bywa przerażające i dezorientujące.

Dezorganizacja myślenia objawia się skakaniem między niepowiązanymi tematami, niezrozumiałą mową lub niemożnością skupienia myśli. Pojawia się też dezorganizacja zachowania, na przykład dziwaczne ruchy, nieadekwatne reakcje emocjonalne czy zupełne zaniedbanie dbania o siebie. Typowe objawy negatywne to spłycenie emocji, problemy z koncentracją, wycofanie się z życia społecznego i utrata zainteresowań. Objawy choroby mogą narastać stopniowo przez tygodnie lub miesiące, zanim dojdzie do pełnego epizodu psychotycznego.

Przyczyny psychozy, co wywołuje epizod psychotyczny?

Przyczyny psychozy są złożone i rzadko daje się wskazać jeden konkretny powód. Zazwyczaj mamy do czynienia z kombinacją czynników, które razem tworzą podatny grunt dla zaburzenia psychotycznego. Czynnik genetyczny odgrywa tu istotną rolę, ryzyko zachorowania jest wyższe, gdy ktoś w rodzinie chorował na schizofrenię lub inne zaburzenia psychiczne, ale sama predyspozycja genetyczna to nie wyrok.

Badania wskazują na wyraźny związek między przeżytą traumą a ryzykiem psychozy. Traumatyczne doświadczenia z dzieciństwa, takie jak przemoc, zaniedbanie czy molestowanie, istotnie zwiększają podatność na epizody psychotyczne w późniejszym życiu. Ponadto naukowcy wskazują, że substancje psychoaktywne, szczególnie cannabis, mogą powodować objawy psychotyczne, zwłaszcza u młodych ludzi z genetyczną podatnością. Badania nad związkiem konopi z psychozą jednoznacznie wskazują, że regularne używanie silnych odmian tej substancji zwiększa ryzyko zaburzenia psychotycznego kilkakrotnie.

Czynniki zewnętrzne, takie jak długotrwały stres, brak snu czy izolacja społeczna, mogą wyzwolić lub nasilić stan psychotyczny. Zaburzenia metaboliczne, choroby autoimmunologiczne, guzy mózgu czy infekcje układu nerwowego to medyczne przyczyny psychozy, które zawsze należy wykluczyć podczas diagnozy. Leki psychiatryczne, sterydy i niektóre inne farmaceutyki mogą w rzadkich przypadkach wywołać objawy psychotyczne jako skutek uboczny. Dlatego pierwsze rozpoznanie zawsze wymaga dokładnego badania lekarskiego.