Powtarzalna przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (rTMS) w OCD (zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym) przewyższa stymulację pozorowaną w kolejnych metaanalizach badań z randomizacją, z wielkością efektu na skali Y-BOCS od 0,45 do 0,71 w jednostkach g Hedgesa (Trevizol i wsp., 2016; Zhou i wsp., 2017). Zastrzeżenie dotyczy pacjentów opornych: efekt był istotny w badaniach z osobami, u których leczenie SSRI nie zawiodło albo zawiodła jedna próba, ale nie w badaniach z osobami po dwóch nieudanych próbach SSRI, z nieudaną terapią poznawczo-behawioralną albo bez niej (Pellegrini i wsp., 2022). W badaniu łączącym rTMS z terapią ekspozycyjną u dorosłych z opornym OCD objawy zmniejszyły się podobnie we wszystkich grupach, także po stymulacji kontrolnej (Fitzsimmons i wsp., 2025). Większość dowodów pochodzi z niewielkich badań z krótką obserwacją.

Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna w OCD opornym na leczenie: metaanalizy i badania łączące rTMS z ekspozycją
- 1W metaanalizie 25 badań z randomizacją (860 uczestników) rTMS w OCD dała efekt g = 0,65 i ponad trzykrotnie częstszą odpowiedź na leczenie niż stymulacja pozorowana (RR = 3,15) (Steuber i McGuire, 2023).
- 2U pacjentów po dwóch nieudanych próbach SSRI i nieudanej terapii poznawczo-behawioralnej przewaga rTMS nad stymulacją pozorowaną nie była istotna (g = −0,36; 8 badań) (Pellegrini i wsp., 2022).
- 3Głęboka stymulacja magnetyczna (dTMS) w opornym OCD dała częstszą odpowiedź niż stymulacja pozorowana po leczeniu (RR = 3,71) i miesiąc później (RR = 2,60), bez poważnych działań niepożądanych (Li i wsp., 2024).
- 4U 61 dorosłych z opornym OCD, którzy otrzymali 16 sesji rTMS bezpośrednio przed sesjami ekspozycji, nasilenie objawów zmniejszyło się we wszystkich grupach, z odsetkiem odpowiedzi 57,4% i bez różnic między stymulacją aktywną a kontrolną (Fitzsimmons i wsp., 2025).
Na czym polega metoda
W rTMS (ang. repetitive transcranial magnetic stimulation) cewka przyłożona do głowy wytwarza zmienne pole magnetyczne, które pobudza lub hamuje wybrany obszar kory. Głęboka stymulacja magnetyczna (dTMS) z cewkami typu H ma sięgać do szerszych i być może głębszych obszarów mózgu (Li i wsp., 2024). W 2018 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) dopuściła do leczenia OCD dTMS z cewką H7, kierowaną na przyśrodkową korę przedczołową i przednią część zakrętu obręczy (Khosravi i wsp., 2026).
Leczeniem pierwszego wyboru w OCD są leki z grupy SSRI i terapia poznawczo-behawioralna (CBT), zwłaszcza ekspozycja z powstrzymywaniem reakcji (ERP), ale znaczna część pacjentów odpowiada na nie słabo albo wcale (Khosravi i wsp., 2026). Według Eusera i wsp. (2017) 10% pacjentów z OCD jest opornych na leczenie. Skutek mierzy się zwykle skalą Y-BOCS (ang. Yale-Brown Obsessive-Compulsive Scale).
Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna w OCD wobec stymulacji pozorowanej
W tabeli zebrano wyniki przeglądów i metaanaliz badań z randomizacją porównujących stymulację aktywną z pozorowaną. Dodatnie i ujemne wartości g oznaczają to samo: większy spadek wyniku Y-BOCS po stymulacji aktywnej, a u Fitzsimmonsa i wsp. (2022) oraz Pellegriniego i wsp. (2022) zapisano je ze znakiem ujemnym.
| Praca | Materiał | Populacja | Wynik |
|---|---|---|---|
| Trevizol i wsp., 2016 | 15 badań, 483 osoby | OCD | g = 0,45 (95% przedział ufności 0,2–0,71) |
| Zhou i wsp., 2017 | 20 badań, 791 pacjentów | OCD | g = 0,71 (0,55–0,87), efekt krótkoterminowy |
| Euser i wsp., 2017 | 17 badań, 502 pacjentów | OCD oporne na leczenie | średni spadek Y-BOCS 6,6 pkt po rTMS wobec 2,4 pkt po stymulacji pozorowanej |
| Perera i wsp., 2021 | 26 badań, 781 uczestników | OCD | g = 0,64 (0,39–0,89) |
| Fitzsimmons i wsp., 2022 | 21 badań, 662 pacjentów | OCD | g = −0,502 (od −0,708 do −0,296) |
| Pellegrini i wsp., 2022 | 23 badania, 25 porównań | OCD po różnej liczbie nieudanych prób leczenia | g = −0,47 (od −0,67 do −0,27); po korekcie na stronniczość publikacji g = −0,29 (od −0,51 do −0,07) |
| Steuber i McGuire, 2023 | 25 badań, 860 uczestników | OCD | g = 0,65; ryzyko względne (RR) odpowiedzi 3,15 |
| Li i wsp., 2024 | 4 badania, 252 pacjentów | OCD oporne na leczenie, dTMS | RR odpowiedzi 3,71 (2,06–6,69) po leczeniu i 2,60 (1,59–4,26) po miesiącu |
W badaniach z obserwacją przewaga stymulacji aktywnej utrzymywała się 4 tygodnie po leczeniu (Perera i wsp., 2021), a w czterech badaniach dTMS u pacjentów z opornym OCD nie odnotowano poważnych działań niepożądanych (Li i wsp., 2024). Euser i wsp. (2017) dodają, że różnice między rTMS a stymulacją pozorowaną często nie były istotne statystycznie ani klinicznie, a efekt często zanikał w ciągu kilku tygodni od zakończenia stymulacji.
Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna w OCD a liczba nieudanych prób leczenia
Pellegrini i wsp. (2022) podzielili badania na cztery etapy oporności na leczenie: od pacjentów bez niepowodzeń leczenia SSRI do pacjentów po dwóch nieudanych próbach SSRI i co najmniej jednej nieudanej terapii poznawczo-behawioralnej. Istotny efekt uzyskano tylko w dwóch pierwszych etapach.
| Etap | Liczba badań | g Hedgesa (95% przedział ufności) |
|---|---|---|
| 1: bez niepowodzeń leczenia SSRI | 7 | −0,65 (od −1,05 do −0,25) |
| 2: jedna nieudana próba SSRI | 6 | −0,47 (od −0,86 do −0,09) |
| 3: dwie nieudane próby SSRI | 4 | −0,39 (od −0,90 do 0,11) |
| 4: dwie nieudane próby SSRI i nieudana CBT | 8 | −0,36 (od −0,75 do 0,03) |
Autorzy wnioskują, że rTMS może być najlepiej stosowana wcześniej w ścieżce leczenia, ale we wszystkich badaniach widać było przychylność badaczy wobec metody, więc wielkości efektu trzeba interpretować ostrożnie. Jedynym istotnym moderatorem w metaregresji było wyjściowe nasilenie objawów depresyjnych. Zhou i wsp. (2017) opisali większe efekty u pacjentów, których OCD nie było oporne na leczenie, i u osób bez współwystępującej depresji. Z kolei Steuber i McGuire (2023) stwierdzili, że większa poprawa w zakresie współwystępującej depresji szła w parze z większym efektem rTMS na objawy OCD.
W przeglądzie systematycznym 23 badań u dorosłych z ciężkim, opornym OCD aktywna stymulacja zmniejszała nasilenie objawów, z dodatkową poprawą w zakresie depresji i lęku (Martínez-Montero i wsp., 2026). Lepszą odpowiedź przewidywały: wyższe wyjściowe nasilenie objawów (Y-BOCS co najmniej 28), starszy wiek, mniejsza niepełnosprawność funkcjonalna i nadmierna aktywacja ciała migdałowatego podczas prowokowania objawów.
Miejsce i parametry stymulacji
W sieciowej metaanalizie Fitzsimmonsa i wsp. (2022) skuteczne były trzy protokoły: stymulacja niskiej częstotliwości prawej grzbietowo-bocznej kory przedczołowej (DLPFC), wysokiej częstotliwości obustronnej DLPFC oraz niskiej częstotliwości obszaru przed dodatkowym polem ruchowym (preSMA). Pierwszy zajął najwyższe miejsce, ale przedziały ufności nakładały się na pozostałe dwa. Perera i wsp. (2021) największy efekt uzyskali przy obustronnej DLPFC, a stymulacja wysokiej i niskiej częstotliwości działała porównywalnie.
| Wariant | g Hedgesa (95% przedział ufności) |
|---|---|
| Dodatkowe pole ruchowe (SMA) | 0,56 (0,12–1,01) |
| Lewa DLPFC | 0,47 (0,02–0,93) |
| Obustronna DLPFC | 0,65 (0,38–0,92) |
| Prawa DLPFC | 0,93 (0,70–1,15) |
| Kora oczodołowo-czołowa (różnica nieistotna) | 0,56 (od −0,05 do 1,18) |
| Niska częstotliwość | 0,73 (0,50–0,96) |
| Wysoka częstotliwość | 0,70 (0,51–0,89) |
Steuber i McGuire (2023) stwierdzili, że dłuższe sesje i mniejsza łączna liczba sesji przewidywały większą poprawę. W przeglądzie badań z randomizacją u dorosłych najczęściej stymulowano SMA i DLPFC, a najczęstszym protokołem była stymulacja z częstotliwością 1 Hz; różnorodność parametrów nie pozwala na rozstrzygające wnioski (Khosravi i wsp., 2026). Martínez-Montero i wsp. (2026) ocenili pewność danych jako umiarkowaną dla dTMS przyśrodkowej kory przedczołowej i przedniego zakrętu obręczy oraz dla celów przedczołowych, a jako niską do umiarkowanej dla preSMA.
rTMS połączona z ekspozycją u pacjentów z opornym OCD
Połączenie rTMS z terapią ekspozycyjną u dorosłych z OCD opornym na leczenie opisuje badanie z randomizacją, którego dane analizowano w kilku pracach. W tym badaniu 61 dorosłych otrzymało 16 sesji rTMS bezpośrednio przed sesjami ERP przez 8 tygodni: stymulację wysokiej częstotliwości lewej DLPFC, lewej preSMA albo stymulację kontrolną nad szczytem głowy (Fitzsimmons i wsp., 2025). W grupie kontrolnej natężenie wynosiło 60% spoczynkowego progu ruchowego wobec 110% w grupach aktywnych (Houben i wsp., 2025). Średnie nasilenie objawów OCD zmniejszyło się istotnie we wszystkich grupach (różnica −10,836; 95% przedział ufności od −12,504 do −9,168), bez różnic między nimi, a odsetek odpowiedzi w całej próbie wyniósł 57,4%.
Kolejne analizy dotyczyły predyktorów odpowiedzi. Wyższa aktywacja prawego ciała migdałowatego podczas prowokowania objawów OCD przed leczeniem wiązała się z lepszą odpowiedzią we wszystkich grupach (Houben i wsp., 2025). Postma i wsp. (2025) opisali związki odpowiedzi z aktywacją podczas zadań planowania i hamowania, odmienne w każdej grupie. W analizie 58 pacjentów większa integracja stymulowanej podsieci z resztą sieci strukturalno-czynnościowej wiązała się ze spadkiem objawów tylko po stymulacji DLPFC, a autorzy nazywają ten wynik wstępnym (Fitzsimmons i wsp., 2026).
Czego jeszcze nie wiemy
Nie wiadomo, ile rTMS dodaje do terapii ekspozycyjnej u pacjentów z opornym OCD: w badaniu, w którym wszyscy uczestnicy otrzymywali ERP, stymulacja aktywna nie różniła się od kontrolnej, a badanie nie miało ramienia z samą ERP (Fitzsimmons i wsp., 2025). Nie wiadomo też, jak długo utrzymuje się efekt: w przeglądzie 17 badań z randomizacją obserwacja trwała najwyżej trzy miesiące (Euser i wsp., 2017), a Zhou i wsp. (2017) oceniali tylko efekty krótkoterminowe.
Otwarte pozostają optymalny cel, częstotliwość i liczba sesji (Perera i wsp., 2021; Khosravi i wsp., 2026). Predyktory z badań neuroobrazowych pochodzą z prób liczących kilkadziesiąt osób i wymagają potwierdzenia w większych badaniach z grupą placebo (Postma i wsp., 2025).
Wnioski dla praktyki
- Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna w OCD ma umiarkowaną przewagę nad stymulacją pozorowaną w metaanalizach (Steuber i McGuire, 2023; Perera i wsp., 2021).
- U pacjentów po dwóch nieudanych próbach SSRI, z nieudaną CBT albo bez niej, przewaga rTMS nie jest pewna (Pellegrini i wsp., 2022).
- dTMS w opornym OCD ma dane z czterech badań z randomizacją, bez poważnych działań niepożądanych (Li i wsp., 2024).
- Połączenie rTMS z ERP u pacjentów opornych dało poprawę, ale także po stymulacji kontrolnej (Fitzsimmons i wsp., 2025).
- Pacjenta warto uprzedzić, że efekt może słabnąć w ciągu kilku tygodni po zakończeniu stymulacji (Euser i wsp., 2017).
- O kwalifikacji do stymulacji i o leczeniu farmakologicznym decyduje lekarz psychiatra.
Najczęstsze pytania
Czy rTMS działa w OCD lepiej niż placebo?
Tak, w metaanalizach badań z randomizacją stymulacja aktywna zmniejszała objawy bardziej niż pozorowana (Steuber i McGuire, 2023). Po korekcie na stronniczość publikacji efekt był mniejszy, ale nadal istotny (Pellegrini i wsp., 2022).
Czy rTMS pomaga osobom z OCD opornym na leczenie?
Dane są niejednoznaczne. W podgrupach badań z pacjentami po dwóch nieudanych próbach SSRI różnica nie była istotna (Pellegrini i wsp., 2022), natomiast metaanaliza dTMS u pacjentów opornych wykazała częstszą odpowiedź niż po stymulacji pozorowanej (Li i wsp., 2024).
Czy rTMS warto łączyć z terapią ekspozycyjną?
W badaniu z udziałem 61 dorosłych z opornym OCD połączenie rTMS z ERP przyniosło odpowiedź u 57,4% osób, ale bez różnic między stymulacją aktywną a kontrolną (Fitzsimmons i wsp., 2025). Nie wiadomo więc, ile wnosi sama stymulacja.
Jak długo utrzymuje się efekt stymulacji?
Przewaga nad stymulacją pozorowaną utrzymywała się 4 tygodnie po leczeniu (Perera i wsp., 2021), a w badaniach dTMS miesiąc po leczeniu (Li i wsp., 2024). W przeglądzie 17 badań z randomizacją obserwacja nigdy nie trwała dłużej niż trzy miesiące (Euser i wsp., 2017).
Źródła naukowe (14)
- Li K i wsp. (2024)Deep transcranial magnetic stimulation for treatment-resistant obsessive-compulsive disorder: A meta-analysis of randomized-controlled trials.Journal of psychiatric researchmetaanalizaDOI: 10.1016/j.jpsychires.2024.09.043
- Steuber ER, McGuire JF (2023)A Meta-analysis of Transcranial Magnetic Stimulation in Obsessive-Compulsive Disorder.Biological psychiatry. Cognitive neuroscience and neuroimagingmetaanalizaDOI: 10.1016/j.bpsc.2023.06.003
- Pellegrini L i wsp. (2022)Repetitive transcranial magnetic stimulation (r-TMS) and selective serotonin reuptake inhibitor-resistance in obsessive-compulsive disorder: A meta-analysis and clinical implications.Comprehensive psychiatrymetaanalizaDOI: 10.1016/j.comppsych.2022.152339
- Fitzsimmons SMDD i wsp. (2022)Repetitive transcranial magnetic stimulation for obsessive-compulsive disorder: A systematic review and pairwise/network meta-analysis.Journal of affective disordersmetaanalizaDOI: 10.1016/j.jad.2022.01.048
- Perera MPN i wsp. (2021)Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation for Obsessive-Compulsive Disorder: A Meta-analysis of Randomized, Sham-Controlled Trials.Biological psychiatry. Cognitive neuroscience and neuroimagingmetaanalizaDOI: 10.1016/j.bpsc.2021.03.010
- Zhou DD i wsp. (2017)An updated meta-analysis: Short-term therapeutic effects of repeated transcranial magnetic stimulation in treating obsessive-compulsive disorder.Journal of affective disordersmetaanalizaDOI: 10.1016/j.jad.2017.03.033
- Trevizol AP i wsp. (2016)Transcranial Magnetic Stimulation for Obsessive-Compulsive Disorder: An Updated Systematic Review and Meta-analysis.The journal of ECTmetaanalizaDOI: 10.1097/YCT.0000000000000335
- Khosravi M i wsp. (2026)Optimizing non-invasive brain stimulation for obsessive-compulsive disorder: a systematic review of protocol heterogeneity, personalized targets, and adjunctive efficacy.BMC psychiatryprzegląd systematycznyDOI: 10.1186/s12888-025-07723-1
- Martínez-Montero M i wsp. (2026)Systematic Review of rTMS and dTMS in Treatment-Resistant Obsessive-Compulsive Disorder: Target- and Phenotype-Specific Outcomes.The Psychiatric quarterlyprzegląd systematycznyDOI: 10.1007/s11126-026-10309-z
- Euser AM i wsp. (2017)[Transcranial magnetic stimulation in obsessive compulsive disorder: a systematic review].Tijdschrift voor psychiatrieprzegląd systematycznyPubMed: 29077137
- Fitzsimmons SMDD i wsp. (2026)Structural-functional multilayer brain network properties and outcome of combined repetitive transcranial magnetic stimulation and psychotherapy for obsessive-compulsive disorder.NeuroImage. Clinicalbadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.nicl.2026.104012
- Fitzsimmons SMDD i wsp. (2025)Transcranial Magnetic Stimulation-Induced Plasticity Improving Cognitive Control in Obsessive-Compulsive Disorder, Part I: Clinical and Neuroimaging Outcomes From a Randomized Trial.Biological psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.biopsych.2024.06.029
- Houben M i wsp. (2025)Increased Amygdala Activation During Symptom Provocation Predicts Response to Combined Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation and Exposure Therapy in Obsessive-Compulsive Disorder in a Randomized Controlled Trial.Biological psychiatry. Cognitive neuroscience and neuroimagingbadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.bpsc.2024.10.020
- Postma TS i wsp. (2025)Transcranial Magnetic Stimulation-Induced Plasticity Improving Cognitive Control in Obsessive-Compulsive Disorder, Part II: Task-Based Neural Predictors of Treatment Response.Biological psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.biopsych.2024.09.005
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?