Leczenie zaburzeń odżywiania u dorosłych ma umiarkowaną skuteczność, różną w zależności od rozpoznania. W bulimii i w zaburzeniu z napadami objadania się najmocniejsze dowody ma terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez terapeutę. W anoreksji u dorosłych żadna psychoterapia nie okazała się lepsza od pozostałych ani od zwykłego leczenia. Leki mają udokumentowane miejsce głównie w napadowym objadaniu się, a interwencje cyfrowe dają efekty małe do umiarkowanych.

Leczenie zaburzeń odżywiania u dorosłych: co działa w anoreksji, bulimii i napadowym objadaniu się
- 1W anoreksji u dorosłych żadna psychoterapia nie okazała się lepsza od zwykłego leczenia w głównych wynikach (13 badań, 1047 pacjentów; Solmi i wsp., 2021).
- 2W bulimii i w zaburzeniu z napadami objadania się terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez terapeutę jest skuteczniejsza od innych psychoterapii (79 badań; Linardon i wsp., 2017).
- 3U osób z napadowym objadaniem się i otyłością połączenie terapii z lisdeksamfetaminą dało remisję u 70,2% leczonych, sama terapia u 44,7%, sam lek u 40,4% (Grilo i wsp., 2025).
- 4Interwencje cyfrowe dają efekty małe do umiarkowanych, a co czwarty uczestnik rezygnuje (36 badań; Linardon i wsp., 2020).
Czym są zaburzenia odżywiania i jak często występują
Zaburzenia odżywiania to zaburzenia psychiczne, które poważnie szkodzą zdrowiu fizycznemu i funkcjonowaniu psychospołecznemu, a bywają śmiertelne. W ich powstawaniu i utrzymywaniu się kluczową rolę odgrywa zaburzony stosunek do masy ciała, sylwetki i jedzenia. Systemy diagnostyczne wyróżniają sześć głównych rozpoznań: anoreksja (jadłowstręt psychiczny), bulimia (żarłoczność psychiczna), zaburzenie z napadami objadania się, zaburzenie polegające na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmów, pica i zaburzenie przeżuwania. Obraz kliniczny może być inny u mężczyzn niż u kobiet (Treasure i wsp., 2020).
Przegląd 94 badań z lat 2000–2018 szacuje, że zaburzenia odżywiania występują w ciągu życia u 8,4% kobiet i 2,2% mężczyzn, a w ciągu 12 miesięcy u 2,2% kobiet i 0,7% mężczyzn. Rozpowszechnienie punktowe wzrosło z 3,5% w latach 2000–2006 do 7,8% w latach 2013–2018 (Galmiche i wsp., 2019).
Jak wygląda leczenie zaburzeń odżywiania: zespół specjalistów i zalecenia
Zaburzenia odżywiania wymagają leczenia kompleksowego, prowadzonego przez zespół, w którym pracują specjaliści medyczni (lekarz, w tym psychiatra), psychologiczni (psycholog, psychoterapeuta) i dietetyk (Yang i wsp., 2021). Dziewięć wytycznych klinicznych z różnych krajów w dużym stopniu zgadza się co do głównych, sprawdzonych empirycznie metod leczenia, a różni się w zaleceniach dodatkowych. Mimo to wiele osób z zaburzeniami odżywiania nie otrzymuje leczenia opartego na dowodach (Hilbert i wsp., 2017).
Rola dietetyka jest słabiej zbadana niż rola psychoterapii. W przeglądzie 10 badań z grupą kontrolną udział dietetyka w leczeniu ambulatoryjnym spójnie poprawiał masę ciała i sposób żywienia; wpływ na objawy psychopatologiczne był niejednoznaczny, a większość badań ma ponad 20 lat (Yang i wsp., 2021). Dietetycy opisują swoją rolę jako współpracę z zespołem, edukację żywieniową i poradnictwo dostosowane do pacjenta (Heafala i wsp., 2021).
Leczenie anoreksji u dorosłych: psychoterapia bez wyraźnego faworyta
Anoreksja jest najcięższym zaburzeniem odżywiania: ma przewlekły przebieg i najwyższą śmiertelność wśród chorób psychicznych. Polega na ograniczaniu ilości przyjmowanej energii, co prowadzi do znacznej utraty masy ciała, a w skrajnych przypadkach do wyniszczenia (Resmark i wsp., 2019).
Metaanaliza sieciowa 13 badań z randomizacją (1047 pacjentów ambulatoryjnych, w 97,4% kobiet) nie wskazała psychoterapii lepszej od zwykłego leczenia w głównych wynikach. Jedyna istotna różnica dotyczyła przerywania leczenia: przy terapii poznawczo-behawioralnej było ono rzadsze niż przy terapiach o orientacji psychodynamicznej (iloraz szans 0,54; 95% przedział ufności 0,31–0,93). Pewność dowodów oceniono jako niską lub bardzo niską. Autorzy piszą o skromnej poprawie przebiegu choroby i jakości życia oraz o pilnej potrzebie badań nad nowymi terapiami (Solmi i wsp., 2021).
Ilustracją jest badanie, w którym 142 pacjentów z szeroko rozumianą anoreksją otrzymywało 20–30 cotygodniowych sesji terapii według modelu z Maudsley (ang. Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults, MANTRA) albo specjalistycznego wspierającego postępowania klinicznego. W obu grupach wzrósł wskaźnik masy ciała i zmniejszyły się objawy, bez istotnej różnicy między grupami po 6 i 12 miesiącach. Pacjenci oceniali terapię MANTRA jako bardziej akceptowalną i wiarygodną. Autorzy uznają obie metody za wartościowe formy leczenia ambulatoryjnego pierwszego wyboru (Schmidt i wsp., 2015).
Przegląd metaanaliz dodaje, że w anoreksji, u dorosłych i u młodzieży, lepiej od aktywnych grup kontrolnych wypadały interwencje angażujące rodzinę (Monteleone i wsp., 2022).
Leczenie bulimii: terapia poznawczo-behawioralna
Metaanaliza 79 badań wykazała, że terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez terapeutę jest w bulimii i w zaburzeniu z napadami objadania się skuteczniejsza zarówno od braku leczenia, jak i od innych psychoterapii. Najlepsze wyniki dawała terapia prowadzona według podręcznika opracowanego dla bulimii albo jego wersji rozszerzonej. Na koniec leczenia nie różniła się istotnie od leków przeciwdepresyjnych, a objawy zmniejszała wyraźniej niż psychoterapia interpersonalna; w obserwacji przewaga nad psychoterapią interpersonalną dotyczyła już tylko objawów poznawczych. Autorzy zastrzegają, że wiele badań miało niską jakość (Linardon i wsp., 2017).
W przeglądzie metaanaliz indywidualna terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na zaburzenia odżywiania miała u dorosłych z bulimią najszerszy zakres potwierdzonego działania; skuteczne były także leki przeciwdepresyjne (Monteleone i wsp., 2022).
Zaburzenie z napadami objadania się: psychoterapia, samopomoc i leki
W zaburzeniu z napadami objadania się (ang. binge-eating disorder, BED) metaanaliza 81 badań z udziałem 7515 osób wykazała duży efekt psychoterapii, głównie poznawczo-behawioralnej, w zmniejszaniu liczby napadów i uzyskiwaniu abstynencji od napadów. Ustrukturyzowana samopomoc dawała efekt średni do dużego, a farmakoterapia mały. Jakość dowodów oceniono jako bardzo niską (Hilbert i wsp., 2019). Efekty psychoterapii, ustrukturyzowanej samopomocy i leczenia łączonego utrzymywały się do 12 miesięcy po leczeniu, natomiast wpływ na masę ciała był niespójny (Hilbert i wsp., 2020).
Nowe dane przyniosło badanie 141 osób z BED i otyłością, w którym przez 12 tygodni porównywano terapię poznawczo-behawioralną, lisdeksamfetaminę i ich połączenie (Grilo i wsp., 2025).
| Leczenie | Remisja napadów objadania się | Utrata co najmniej 5% masy ciała |
|---|---|---|
| Terapia poznawczo-behawioralna i lisdeksamfetamina | 70,2% | 42,6% |
| Terapia poznawczo-behawioralna | 44,7% | 4,3% |
| Lisdeksamfetamina | 40,4% | 53,2% |
Leczenie łączone było lepsze od obu metod stosowanych osobno, które różniły się między sobą niewiele. Sama terapia nie zmieniała masy ciała.
Interwencje cyfrowe
Metaanaliza 36 badań z randomizacją, w tym 28 nad profilaktyką i 8 nad leczeniem, wykazała, że interwencje cyfrowe są skuteczniejsze od warunków kontrolnych: wielkość efektu wynosiła od 0,19 do 0,43 w profilaktyce i od 0,29 do 0,69 w leczeniu. Co czwarty uczestnik rezygnował z udziału. Niewiele badań porównywało interwencję cyfrową z terapią twarzą w twarz, a pytanie, czy programy cyfrowe zapobiegają zachorowaniu, pozostaje otwarte (Linardon i wsp., 2020).
Czego jeszcze nie wiemy
Nie wiadomo, jak skuteczniej leczyć anoreksję u dorosłych i czy określone grupy pacjentów lepiej odpowiadają na określone terapie (Solmi i wsp., 2021). Nie wiadomo też, jak trwałe są efekty leczenia BED po roku, bo dłuższe obserwacje opisywano rzadko (Hilbert i wsp., 2020), ani jak interwencje cyfrowe wypadają na tle terapii twarzą w twarz (Linardon i wsp., 2020).
Wnioski dla praktyki
- O nawyki żywieniowe warto pytać rutynowo, w ramach ogólnej oceny stanu zdrowia pacjenta; zaleca się to wszystkim osobom pracującym w ochronie zdrowia (Treasure i wsp., 2020).
- Leczenie warto prowadzić w zespole: psychoterapeuta, lekarz psychiatra i dietetyk. Konsultacja dietetyczna pomaga w odbudowie masy ciała i sposobu żywienia (Yang i wsp., 2021).
- W bulimii i w BED pierwszym wyborem jest terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez terapeutę według sprawdzonego protokołu (Linardon i wsp., 2017).
- W anoreksji u dorosłych żadna z zalecanych psychoterapii nie ma udowodnionej przewagi, więc o wyborze mogą decydować dostępność, kompetencje terapeuty i preferencje pacjenta. Warto uprzedzić o skromnej skali przeciętnej poprawy (Solmi i wsp., 2021).
- Ustrukturyzowana samopomoc ma w BED potwierdzoną skuteczność i może być pierwszym krokiem tam, gdzie dostęp do terapii jest ograniczony (Hilbert i wsp., 2019).
- U osób z BED i otyłością sama terapia zmniejsza napady, ale nie masę ciała. Połączenie terapii z lekiem dało najwyższy odsetek remisji (Grilo i wsp., 2025). O farmakoterapii decyduje lekarz.
- Programy cyfrowe mogą uzupełniać leczenie, przy czym trzeba się liczyć z częstym przerywaniem udziału (Linardon i wsp., 2020).
Najczęstsze pytania
Jak wygląda leczenie zaburzeń odżywiania?
Jest kompleksowe i prowadzi je zespół specjalistów: lekarz, psycholog lub psychoterapeuta i dietetyk. Podstawą jest psychoterapia dobrana do rozpoznania (Yang i wsp., 2021; Hilbert i wsp., 2017).
Jakie są rodzaje zaburzeń odżywiania?
Sześć głównych to anoreksja, bulimia, zaburzenie z napadami objadania się, zaburzenie polegające na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmów, pica i zaburzenie przeżuwania (Treasure i wsp., 2020).
Która terapia jest najskuteczniejsza w anoreksji u dorosłych?
Nie da się takiej wskazać. Metaanaliza sieciowa nie wykazała przewagi żadnej psychoterapii nad pozostałymi ani nad zwykłym leczeniem (Solmi i wsp., 2021).
Co działa w bulimii?
Najlepiej potwierdzona jest terapia poznawczo-behawioralna prowadzona przez terapeutę; skuteczne są także leki przeciwdepresyjne (Linardon i wsp., 2017; Monteleone i wsp., 2022).
Czy leki pomagają w napadowym objadaniu się?
Tak, choć efekt samej farmakoterapii jest mały (Hilbert i wsp., 2019). W badaniu osób z BED i otyłością lisdeksamfetamina połączona z terapią dała remisję u 70,2% leczonych (Grilo i wsp., 2025).
Czy programy internetowe i aplikacje są skuteczne?
Dają efekty małe do umiarkowanych, a co czwarta osoba z nich rezygnuje (Linardon i wsp., 2020).
Źródła naukowe (14)
- Monteleone AM i wsp. (2022)Treatment of eating disorders: A systematic meta-review of meta-analyses and network meta-analysesNeuroscience and biobehavioral reviewsprzegląd systematycznyDOI: 10.1016/j.neubiorev.2022.104857
- Solmi M i wsp. (2021)Comparative efficacy and acceptability of psychological interventions for the treatment of adult outpatients with anorexia nervosa: a systematic review and network meta-analysisThe lancet. PsychiatrymetaanalizaDOI: 10.1016/S2215-0366(20)30566-6
- Linardon J i wsp. (2017)The efficacy of cognitive-behavioral therapy for eating disorders: A systematic review and meta-analysisJournal of consulting and clinical psychologymetaanalizaDOI: 10.1037/ccp0000245
- Hilbert A i wsp. (2019)Meta-analysis of the efficacy of psychological and medical treatments for binge-eating disorderJournal of consulting and clinical psychologymetaanalizaDOI: 10.1037/ccp0000358
- Hilbert A i wsp. (2020)Meta-analysis on the long-term effectiveness of psychological and medical treatments for binge-eating disorderThe International journal of eating disordersmetaanalizaDOI: 10.1002/eat.23297
- Schmidt U i wsp. (2015)The Maudsley Outpatient Study of Treatments for Anorexia Nervosa and Related Conditions (MOSAIC): Comparison of the Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults (MANTRA) with specialist supportive clinical management (SSCM) in outpatients with broadly defined anorexia nervosa: A randomized controlled trialJournal of consulting and clinical psychologybadanie z randomizacjąDOI: 10.1037/ccp0000019
- Linardon J i wsp. (2020)E-mental health interventions for the treatment and prevention of eating disorders: An updated systematic review and meta-analysisJournal of consulting and clinical psychologymetaanalizaDOI: 10.1037/ccp0000575
- Grilo CM i wsp. (2025)Cognitive Behavioral Therapy and Lisdexamfetamine, Alone and Combined, for Binge-Eating Disorder With Obesity: A Randomized Controlled TrialThe American journal of psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1176/appi.ajp.20230982
- Galmiche M i wsp. (2019)Prevalence of eating disorders over the 2000-2018 period: a systematic literature reviewThe American journal of clinical nutritionprzegląd systematycznyDOI: 10.1093/ajcn/nqy342
- Treasure J, Duarte TA, Schmidt U (2020)Eating disordersLancet (London, England)
- Hilbert A, Hoek HW, Schmidt R (2017)Evidence-based clinical guidelines for eating disorders: international comparisonCurrent opinion in psychiatryprzegląd systematycznyDOI: 10.1097/YCO.0000000000000360
- Resmark G i wsp. (2019)Treatment of Anorexia Nervosa-New Evidence-Based GuidelinesJournal of clinical medicineprzeglądDOI: 10.3390/jcm8020153
- Yang Y i wsp. (2021)Beyond Refeeding: The Effect of Including a Dietitian in Eating Disorder Treatment. A Systematic ReviewNutrientsprzegląd systematycznyDOI: 10.3390/nu13124490
- Heafala A i wsp. (2021)What role do dietitians have in providing nutrition care for eating disorder treatment? An integrative reviewJournal of human nutrition and dietetics : the official journal of the British Dietetic Associationprzegląd systematycznyDOI: 10.1111/jhn.12927
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?