Terapia poznawczo-behawioralna zmniejsza objawy ADHD u dorosłych, także u osób przyjmujących leki, i łagodzi towarzyszące objawy depresji i lęku. Wielkość efektu zależy od punktu odniesienia: jest duża wobec listy oczekujących i wyraźnie mniejsza wobec aktywnych grup kontrolnych. Pewność dowodów jest przeważnie niska, a wyniki dotyczące samooceny i jakości życia są niespójne. Wśród składników terapii najlepiej wypadają strategie organizacyjne, elementy terapii trzeciej fali i rozwiązywanie problemów.

Terapia poznawczo-behawioralna w ADHD u dorosłych: co pokazują metaanalizy
- 1W porównaniu z listą oczekujących terapia zmniejsza objawy ADHD w samoocenie w stopniu dużym (−0,84; 5 badań, 251 osób; Lopez i wsp., 2018).
- 2Wobec grup kontrolnych efekt jest mały do średniego (g = 0,65) i mniejszy, gdy grupa kontrolna jest aktywna (Knouse i wsp., 2017).
- 3U osób z objawami utrzymującymi się mimo leków odpowiedź na leczenie uzyskało 67% uczestników terapii wobec 33% w grupie relaksacji ze wsparciem edukacyjnym (Safren i wsp., 2010).
- 4Z odpowiedzią na leczenie wiążą się strategie organizacyjne i składniki terapii trzeciej fali, a rozwiązywanie problemów zmniejsza nieuwagę (Matsumoto i wsp., 2024).
Co pokazał przegląd Cochrane
Przegląd Cochrane objął 14 badań z randomizacją i 700 uczestników (Lopez i wsp., 2018).
| Porównanie | Standaryzowana różnica średnich (95% przedział ufności) | Materiał i jakość dowodów |
|---|---|---|
| Terapia wobec listy oczekujących: objawy w ocenie klinicysty | −1,22 (−2,03 do −0,41) | 2 badania, 126 osób; bardzo niska |
| Terapia wobec listy oczekujących: objawy w samoocenie | −0,84 (−1,18 do −0,50) | 5 badań, 251 osób; umiarkowana |
| Terapia z lekami wobec samych leków: objawy osiowe w ocenie klinicysty | −0,80 (−1,31 do −0,30) | 2 badania, 65 osób; bardzo niska |
| Terapia wobec innych interwencji ukierunkowanych na ADHD: objawy w ocenie klinicysty | −0,58 (−0,98 do −0,17) | 2 badania, 97 osób; niska |
| Terapia wobec terapii wspierającej: objawy w samoocenie | −0,16 (−0,52 do 0,19), różnica nieistotna | 2 badania, 122 osoby; niska |
W porównaniu z listą oczekujących terapia zmniejszała także objawy depresji (−0,36) i lęku (−0,45) w samoocenie. Różnicy w jakości życia nie stwierdzono. W żadnym z włączonych badań nie odnotowano ciężkich zdarzeń niepożądanych; pięcioro uczestników zgłosiło zdarzenia takie jak dyskomfort psychiczny i lęk. Autorzy zastrzegają, że danych z długiej obserwacji jest mało.
Co dodały kolejne metaanalizy
Knouse i wsp. (2017) przeanalizowali 32 badania. Od początku do końca terapii objawy i funkcjonowanie w samoocenie poprawiały się w stopniu średnim do dużego (g = 1,00 dla objawów i 0,73 dla funkcjonowania), a w porównaniu z grupami kontrolnymi w stopniu małym do średniego (g = 0,65 dla objawów i 0,51 dla funkcjonowania). Efekty były mniejsze w badaniach z aktywną grupą kontrolną. Poprawa w trakcie terapii nie zależała od tego, czy pacjent przyjmował leki, ani od formy terapii, a dłuższe programy nie dawały lepszych wyników.
Liu i wsp. (2023) na podstawie 28 badań potwierdzili zmniejszenie objawów osiowych i emocjonalnych oraz poprawę samooceny i jakości życia, zarówno po terapii indywidualnej, jak i grupowej. Spadek objawów depresji i lęku wiązał się ze zmniejszeniem objawów osiowych.
Liu i wsp. (2026) w analizie 14 badań z randomizacją uzyskali efekt −0,45 dla objawów osiowych, −0,43 dla funkcji wykonawczych, −0,23 dla nastroju depresyjnego i −0,24 dla lęku i stresu. Wpływu na jakość życia i samoocenę nie wykazano.
Dwie ostatnie metaanalizy różnią się więc w ocenie wpływu terapii na samoocenę i jakość życia: starsza go wykazała, nowsza nie.
Forma terapii i łączenie z lekami
Analizy w podgrupach w metaanalizie z 2026 roku pokazały, że skuteczność zależy od tego, co jest celem leczenia (Liu i wsp., 2026).
| Podgrupa | Gdzie efekt był większy |
|---|---|
| Sama terapia poznawczo-behawioralna | Objawy osiowe (−0,51) i funkcje wykonawcze (−0,56) |
| Terapia łączona z lekami | Lęk i stres (−0,53) oraz jakość życia (0,34) |
| Formy grupowe | Objawy osiowe |
| Terapia indywidualna | Nastrój depresyjny, lęk i stres oraz jakość życia |
Terapia u osób leczonych farmakologicznie
W badaniu z randomizacją 86 dorosłych, którzy mimo przyjmowania leków mieli utrzymujące się objawy, przydzielono do 12 indywidualnych sesji terapii poznawczo-behawioralnej albo relaksacji połączonej ze wsparciem edukacyjnym. Osoba oceniająca objawy nie wiedziała, do której grupy należy pacjent. Odpowiedź na leczenie uzyskało 53% wobec 23% pacjentów w ogólnej ocenie klinicznej i 67% wobec 33% w skali objawów ADHD. Osoby, które odpowiedziały na terapię w pełni lub częściowo, utrzymały poprawę po 6 i 12 miesiącach (Safren i wsp., 2010).
Które składniki terapii działają
Metaanaliza sieciowa 43 badań z randomizacją (3817 osób z ADHD; wiek uczestników nieznany) oceniła zarówno całe programy, jak i ich składniki. Na poziomie programów lepsze od placebo były terapie trzeciej fali, czyli podejścia oparte między innymi na uważności i akceptacji (iloraz szans 4,80), terapia behawioralna (3,50) i terapia poznawczo-behawioralna (3,10). Na poziomie składników z większą szansą odpowiedzi na leczenie wiązały się strategie organizacyjne (przyrostowy iloraz szans 2,03; 95% przedział ufności 1,27–3,24) i składniki terapii trzeciej fali (1,95; 1,30–2,93), a techniki rozwiązywania problemów zmniejszały objawy nieuwagi. Autorzy wnioskują, że optymalny program może łączyć te trzy elementy (Matsumoto i wsp., 2024).
Przez internet czy twarzą w twarz
Wtórna analiza danych z dwóch badań z randomizacją objęła 184 dorosłych z ADHD przyjmujących leki: 43 osoby uczestniczyły w terapii grupowej prowadzonej przez internet pod opieką terapeuty, 49 w terapii grupowej twarzą w twarz, a 92 otrzymywały zwykłe postępowanie. Po zakończeniu leczenia obie formy terapii dawały lepsze wyniki niż zwykłe postępowanie w zakresie objawów osiowych, lęku i psychologicznej jakości życia. Po roku terapia twarzą w twarz utrzymała korzyści we wszystkich ocenianych obszarach, a terapia internetowa zachowała przewagę nad zwykłym postępowaniem tylko w zakresie objawów osiowych (d = −0,483) i psychologicznej jakości życia (d = 0,217). W porównaniach, które autorzy sami określają jako eksploracyjne, terapia twarzą w twarz wypadła po roku lepiej od internetowej (Pan i wsp., 2026).
Czego jeszcze nie wiemy
Nie wiadomo, czy terapia poprawia samoocenę i jakość życia: wyniki metaanaliz są rozbieżne, a autorzy najnowszej nazywają brak efektu w zakresie samooceny niezaspokojoną potrzebą terapeutyczną (Liu i wsp., 2023; Liu i wsp., 2026). Niepewna jest też trwałość efektów, bo danych z długiej obserwacji jest mało (Lopez i wsp., 2018). Nie ustalono, które zasady terapii rzeczywiście odpowiadają za zmianę; autorzy metaanalizy wskazują to jako kierunek dalszych prac (Knouse i wsp., 2017). Nie wiadomo wreszcie, jak duży jest rzeczywisty efekt, skoro większość wyników przeglądu Cochrane opiera się na dowodach niskiej lub bardzo niskiej jakości (Lopez i wsp., 2018).
Wnioski dla praktyki
- Terapię poznawczo-behawioralną warto proponować dorosłym z ADHD, także tym, u których mimo leków utrzymują się objawy (Safren i wsp., 2010).
- Program warto oprzeć na strategiach organizacyjnych, elementach terapii trzeciej fali i treningu rozwiązywania problemów (Matsumoto i wsp., 2024).
- Gdy celem są głównie objawy osiowe i funkcje wykonawcze, lepiej sprawdzają się formy grupowe; gdy na pierwszym planie są trudności emocjonalne, lepsza jest terapia indywidualna (Liu i wsp., 2026).
- Wersję internetową można stosować, ale trzeba się liczyć ze słabszym utrzymywaniem się efektów po roku (Pan i wsp., 2026).
- Pacjentowi warto powiedzieć, że terapia pomaga także na towarzyszące objawy depresji i lęku (Lopez i wsp., 2018; Liu i wsp., 2023).
- Decyzje o lekach należą do lekarza. Psychoterapia jest w badaniach oceniana zarówno samodzielnie, jak i jako uzupełnienie farmakoterapii.
Najczęstsze pytania
Czy terapia poznawczo-behawioralna działa w ADHD u dorosłych?
Tak. W porównaniu z grupami kontrolnymi efekt jest mały do średniego (g = 0,65; Knouse i wsp., 2017), a w porównaniu z listą oczekujących duży (Lopez i wsp., 2018).
Czy terapia ma sens u osoby, która przyjmuje leki?
Tak. U osób z utrzymującymi się objawami mimo leczenia farmakologicznego odpowiedź w skali objawów ADHD uzyskało 67% uczestników terapii wobec 33% w grupie porównawczej (Safren i wsp., 2010).
Jakie elementy terapii są najważniejsze?
Strategie organizacyjne, składniki terapii trzeciej fali i rozwiązywanie problemów (Matsumoto i wsp., 2024).
Czy terapia przez internet jest równie skuteczna?
Bezpośrednio po leczeniu obie formy były skuteczniejsze od zwykłego postępowania. Po roku korzyści we wszystkich obszarach utrzymała tylko terapia twarzą w twarz (Pan i wsp., 2026).
Źródła naukowe (7)
- Lopez PL i wsp. (2018)Cognitive-behavioural interventions for attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) in adultsThe Cochrane database of systematic reviewsprzegląd systematycznyDOI: 10.1002/14651858.CD010840.pub2
- Matsumoto K i wsp. (2024)Components of cognitive-behavioural therapy for mitigating core symptoms in attention-deficit hyperactivity disorder: a systematic review and network meta-analysBMJ mental healthmetaanalizaDOI: 10.1136/bmjment-2024-301303
- Liu CI i wsp. (2023)Effectiveness of cognitive behavioural-based interventions for adults with attention-deficit/hyperactivity disorder extends beyond core symptoms: A meta-analysis of randomized controlled trialsPsychology and psychotherapymetaanalizaDOI: 10.1111/papt.12455
- Liu Y i wsp. (2026)A meta-analysis of the intervention effect of cognitive behavioral therapy on adult ADHDJournal of affective disordersmetaanalizaDOI: 10.1016/j.jad.2025.121107
- Safren SA i wsp. (2010)Cognitive behavioral therapy vs relaxation with educational support for medication-treated adults with ADHD and persistent symptoms: a randomized controlled trialJAMAbadanie z randomizacjąDOI: 10.1001/jama.2010.1192
- Knouse LE, Teller J, Brooks MA (2017)Meta-analysis of cognitive-behavioral treatments for adult ADHDJournal of consulting and clinical psychologymetaanalizaDOI: 10.1037/ccp0000216
- Pan M i wsp. (2026)Therapist-guided Internet-delivered versus Face-to-face CBT for Adults with ADHD: Differential Long-Term Maintenance and Exploratory Correlational PathwaysJournal of attention disordersbadanie kliniczneDOI: 10.1177/10870547261483459
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?


