Wysoka wrażliwość (WWO) – czym jest, jak ją rozpoznać i jak żyć z przebodźcowaniem?

Czym jest wysoka wrażliwość? Koncepcja Elaine Aron

Pojęcie wysokiej wrażliwości wprowadził do psychologii Elaine Aron, amerykańska badaczka i psychoterapeutka, która w latach 90. zaczęła systematycznie badać to zjawisko. W jej ujęciu wysoka wrażliwość, określana skrótem HSP (ang. Highly Sensitive Person), to biologicznie uwarunkowana cecha temperamentu, a nie zaburzenie ani słabość charakteru. Szacuje się, że dotyczy ona około 15, 20% populacji.

Aron opisuje wysoką wrażliwość za pomocą akronimu DOES, gdzie każda litera oznacza jeden z czterech filarów tej cechy. D to głębokość przetwarzania (depth of processing) bodźców, czyli tendencja do analizowania każdej sytuacji dokładniej niż przeciętnie. O to nadmierne pobudzenie wynikające z intensywnej stymulacji. E oznacza reaktywność emocjonalną (emotional reactivity) oraz empatię. S z kolei to wrażliwość sensoryczna, czyli szczególna czułość na subtelne bodźce zmysłowe.

Jak rozpoznać wysoką wrażliwość? Cechy osoby wrażliwej

Osoba wysoko wrażliwa często zauważa szczegóły, które umykają innym: subtelności w wyrazie twarzy rozmówcy, ledwo wyczuwalną zmianę nastroju w pomieszczeniu czy niuans w brzmieniu głosu bliskiej osoby. Dlatego wiele osób z wysoką wrażliwością jest wyjątkowo uważnych i empatycznych, potrafi współodczuwać z innymi niemal bez wysiłku.

Jednocześnie ta sama głębokość przetwarzania sprawia, że intensywne środowisko bywa wyczerpujące. Głośna muzyka, tłumy, natłok spraw do załatwienia albo napięta rozmowa mogą prowadzić do przebodźcowania, czyli stanu silnego przeciążenia układu nerwowego. W takich momentach osoba wrażliwa często czuje przemożną potrzebę, żeby się wycofać i zostać sama w spokojnym miejscu.

Jeśli zastanawiasz się, czy ta cecha Cię dotyczy, pomocny może być test na wysoką wrażliwość opracowany przez Aron, dostępny w jej książce i na stronie hsperson.com. Warto jednak pamiętać, że żaden test nie zastąpi rozmowy ze specjalistą.

Wysoka wrażliwość a introwersja, lęk i nadwrażliwość

WWO często bywa mylone z introwertyzmem, lękliwością lub nadwrażliwością. Introwersja to preferencja dotycząca czerpania energii, natomiast wysoka wrażliwość opisuje sposób, w jaki układ nerwowy przetwarza bodźce. Te cechy często współwystępują, bo szacuje się, że około 70% osób wysoko wrażliwych to introwersja, jednak pozostałe 30% to ekstrawertycy, którzy przetwarzają świat równie głęboko, lecz energię czerpią z kontaktów społecznych.

Wysoka wrażliwość nie jest też tożsama z zaburzeniem lękowym ani zaburzeniem psychicznym. To cecha temperamentu, która ma podłoże środowiskowe i biologiczne. Badania pokazują, że osoby z tą cechą mają bardziej reaktywny układ nerwowy, co oznacza szybsze i intensywniejsze reagowanie na wszelkie bodźce, zarówno negatywne, jak i pozytywne.