Cyklotymia – objawy, przyczyny i leczenie przewlekłego zaburzenia nastroju

Czym jest cyklotymia?

Cyklotymia to zaburzenie nastroju, które charakteryzuje się przewlekłymi, nawracającymi zmianami nastroju, oscylującymi między łagodnymi epizodami obniżenia nastroju a epizodami podwyższonego nastroju. W odróżnieniu od choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD), objawy cyklotymii są łagodniejsze i nie spełniają kryteriów pełnoobjawowej depresji ani pełnoobjawowej manii. Cyklotymia to zaburzenie afektywne dwubiegunowe w swojej najlżejszej formie, dlatego bywa też nazywana spektrum afektywnym. Według klasyfikacji DSM-5, do postawienia diagnozy wymagane jest utrzymywanie się objawów przez co najmniej dwa lata u dorosłych lub przez rok u dzieci i młodzieży.

Cyklotymia, objawy subdepresji i hipomanii

Objawy cyklotymii dzielą się na dwie fazy, które naprzemiennie pojawiają się przez długi czas. Faza subdepresji to łagodniejszy odpowiednik depresji: obniżenie nastroju, poczucie beznadziei, zmęczenie, trudności z koncentracją i mniejsza motywacja do działania. Objawy depresji w cyklotymii nie są jednak tak nasilone jak w pełnoobjawowym epizodzie depresyjnym. Z kolei faza hipomanii przynosi wzrost energii, zmniejszoną potrzebę snu, podwyższony nastrój, większą rozmowność i skłonność do ryzykownych decyzji. Ważne jest to, że między tymi fazami mogą pojawiać się krótkie okresy stabilnego nastroju, jednak nie trwają one długo. Zmienność nastroju bywa przez otoczenie odbierana jako kapryśność lub niestabilność emocjonalna, co dodatkowo utrudnia codzienne funkcjonowanie osoby z cyklotymią.

Cyklotymia, przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyny cyklotymii są wieloczynnikowe, podobnie jak w przypadku innych zaburzeń afektywnych. Znaczącą rolę odgrywają czynniki genetyczne: ryzyko rozwoju cyklotymii wzrasta, jeśli w rodzinie ktoś choruje na zaburzenia afektywne dwubiegunowe lub depresję. Ponadto badania wskazują na zaburzenia w funkcjonowaniu neuroprzekaźników, takich jak serotonina czy dopamina, a także na nieprawidłowości w regulacji rytmu dobowego. Czynniki środowiskowe, jak długotrwały stres, trudne doświadczenia z dzieciństwa czy traumy, mogą przyspieszyć rozwój cyklotymii u osób predysponowanych genetycznie. Zaburzenia lękowe i zaburzenia osobowości często współwystępują z cyklotymią, co komplikuje obraz kliniczny i utrudnia trafne rozpoznanie.

Czy cyklotymia to ChAD? Kluczowe różnice

To pytanie pojawia się często i nie bez powodu. Cyklotymia i choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) należą do tej samej rodziny zaburzeń afektywnych, jednak różnią się nasileniem epizodów. W ChAD epizody depresji i manii są pełnoobjawowe i znacząco dezorganizują życie chorego. W cyklotymii natomiast mamy do czynienia z łagodnymi epizodami subdepresji i hipomanii, które nie osiągają progu klinicznego pełnej manii ani pełnej depresji. Dlatego cyklotymia bywa też porównywana do dystymii, czyli przewlekłej depresji w łagodniejszej formie. Szacuje się, że u około 15-50% osób z cyklotymią zaburzenie może z czasem przekształcić się w pełnoobjawową chorobę afektywną dwubiegunową, dlatego regularna opieka specjalisty jest niezbędna.