Czy test 16 osobowości jest wiarygodny? Co naprawdę mówi nauka o typach osobowości

Czym jest test 16 osobowości i skąd pochodzi?

Test 16 osobowości to popularna nazwa narzędzia opartego na wskaźniku typów Myers-Briggs, czyli MBTI (Myers-Briggs Type Indicator). Twórczyniami oryginalnego kwestionariusza były Katherine Cook Briggs i jej córka Isabel Briggs Myers, które przez lata rozwijały swój system na podstawie teorii Carla Gustava Junga. Carl Jung zakładał, że ludzie różnią się sposobem, w jaki postrzegają świat i podejmują decyzje, dlatego wyróżnił kilka podstawowych funkcji psychicznych. Katherine i Isabel przełożyły te filozoficzne rozważania na praktyczny kwestionariusz, gotowy do użycia w rekrutacji i coachingu.

Skąd ten pomysł sięga jeszcze głębiej? Już Hipokrates, grecki lekarz żyjący ponad dwa tysiące lat temu, dzielił ludzi na cztery temperamenty: sangwinika, choleryka, melancholika i flegmatyka. Ta intuicja, że charakter da się skategoryzować, przetrwała wieki. MBTI to jej nowoczesna wersja, tyle że zamiast czterech temperamentów oferuje 16 typów osobowości, łączących pary preferencji na czterech wymiarach.

Na czym polega test 16 osobowości, jak to działa?

Kwestionariusz ocenia Cię na czterech osiach: ekstrawersja kontra introwersja, zmysłowość kontra intuicja, myślenie kontra odczuwanie oraz ocenianie kontra obserwowanie. Każda z tych par tworzy literę w Twoim typie osobowości, stąd kombinacje w rodzaju INFP, ENTJ czy ESTJ. Test dostępny na stronie 16personalities.com, czyli popularny test 16 personalities, to współczesna interpretacja klasycznego MBTI, nieco zmodyfikowana i udostępniona bezpłatnie jako darmowy test online.

W efekcie system zakłada, że każdy człowiek należy do jednej z 16 kategorii, a wynik opisuje jego mocne i słabe strony, predyspozycje zawodowe i sposób budowania relacji. Brzmi sensownie, prawda? Problem zaczyna się wtedy, gdy zapytasz, czy takie kategorie w ogóle istnieją w naturze ludzkiej osobowości.

Czy test 16 osobowości jest wiarygodny według nauki?

Tu zaczyna się sedno sprawy. Psychologowie od lat zwracają uwagę na dwa kluczowe problemy z MBTI. Pierwszy to słaba rzetelność, czyli powtarzalność wyników. Badania pokazują, że nawet połowa osób, które wypełniają test MBTI ponownie po czterech do sześciu tygodniach, otrzymuje inny typ osobowości. To poważny problem, bo dobry kwestionariusz powinien dawać stabilne wyniki niezależnie od dnia czy nastroju badanej osoby.

Drugi problem jest głębszy: sam model osobowości oparty na typach, a nie na wymiarach ciągłych, stoi w sprzeczności z tym, co obserwujemy w badaniach. Większość ludzi nie jest ani skrajnym introwertykiem, ani skrajnym ekstrawertykiem, lecz plasuje się gdzieś pośrodku. Przyporządkowanie kogoś do jednej z dwóch kategorii, gdy jego wynik wynosi 51 do 49, jest arbitralne i mało znaczące. Tak jakby podzielić ludzi na wysokich i niskich, ignorując fakt, że wzrost to kontinuum.

MBTI a Wielka Piątka, czyli czym różnią się te dwa podejścia

Największą alternatywą dla MBTI w psychologii naukowej jest model Wielkiej Piątki, znany też jako model pięciu czynników osobowości. Badacze tacy jak Robert McCrae i Paul Costa budowali go przez dekady na podstawie tysięcy badań empirycznych. Wielka Piątka mierzy pięć wymiarów: otwartość na doświadczenie, sumienność, ekstrawersję, ugodowość i neurotyzm. W odróżnieniu od MBTI każdy wymiar jest skalą ciągłą, co lepiej oddaje to, jak osobowość człowieka naprawdę wygląda.

Co więcej, Wielka Piątka wykazuje znacznie lepszą trafność predykcyjną, co oznacza, że skuteczniej przewiduje zachowania zawodowe, jakość relacji czy podatność na zaburzenia psychiczne. Dlatego właśnie w akademickiej psychologii osobowości model pięciu czynników wyparł typologię wywodzącą się z myśli Junga. Czy to znaczy, że MBTI jest bezużyteczny? Niekoniecznie, ale jego wiarygodność jako narzędzia naukowego jest wyraźnie niższa niż Wielkiej Piątki.