Czy narcyz może się zmienić? Psychologia odpowiada bez owijania w bawełnę

Terapia narcyza: kiedy jest możliwa i co ją utrudnia

Wyobraź sobie, że ktoś proponuje Ci gruntowny remont przekonań, które przez całe życie chroniły Cię przed bólem. Właśnie tak wygląda terapia dla osoby z narcystycznymi cechami. Skuteczna psychoterapia narcystyczna wymaga pracy z głęboko ukrytym wstydem i kruchością, które skrywają się pod skorupą pewności siebie.

Dobry terapeuta pracujący z pacjentem narcystycznym mierzy się z kilkoma wyzwaniami jednocześnie. Po pierwsze, pacjent często stara się manipulować samą relacją terapeutyczną. Po drugie, mechanizmy obronne są bardzo silne: dewaluacja terapeuty, przerywanie sesji po konfrontacji, tendencja do traktowania terapii jako kolejnej sceny, na której można błyszczeć. Po trzecie, prawdziwy postęp jest powolny i nielinearny.

Badania wskazują, że najlepsze wyniki daje terapia długoterminowa, często trwająca kilka lat. Sporadyczna konsultacja czy kilkumiesięczna praca nie wystarczą, by dotknąć źródła problemu. Dlatego pytanie „czy istnieje jakaś terapia" jest jak najbardziej zasadne, ale równie zasadna jest odpowiedź: tak, ale to długa droga, i pierwszym krokiem musi być chęć po stronie samego narcyza.

Czy narcyz chce się zmienić? To jest właściwe pytanie

Tutaj dochodzimy do sedna. Możesz zapytać, co zrobić, żeby narcyz się zmienił, ale psychologia sugeruje, że to złe pytanie. Właściwe brzmi: czy on lub ona naprawdę chce się zmienić? Nie deklaruje zmiany po kolejnej kłótni, nie obiecuje poprawy, gdy boi się utraty partnera, ale naprawdę widzi potrzebę pracy nad sobą i jest gotowy ponieść jej koszty.

W praktyce jest to rzadkość. Narcyz zazwyczaj nie widzi poza czubkiem własnego nosa, jeśli chodzi o konsekwencje swojego zachowania dla innych. Problemem zawsze są inni, okoliczności, los. Ta skłonność do zewnętrznego przypisywania odpowiedzialności jest jedną z największych przeszkód na drodze do zmiany.

Jednak warto wiedzieć, że zdarzają się przypadki, gdy silne życiowe doświadczenia, utrata bliskich, poważne konsekwencje zawodowe lub osobiste, skłaniają niektóre osoby do autentycznej refleksji. To nie jest niemożliwe, ale nie możesz tego za kogoś wymyślić ani wymusić.

Jesteś w związku z narcyzem: co z tym zrobić?

Jeśli jesteś w związku z narcyzem, to ten artykuł jest przede wszystkim dla Ciebie. Możesz czuć się winny za jego lub jej zachowanie, możesz wierzyć, że gdybyś się bardziej starał, byłoby lepiej. To nie jest prawda. Twoje wysiłki, miłość i poświęcenie nie zmienią struktury osobowości drugiego człowieka.

Co możesz zrobić? Po pierwsze: zadbaj o własne granice i samoocenę zacznij traktować poważnie. Długotrwały związek z narcyzem potrafi poważnie nadwyrężyć poczucie własnej wartości i zdolność do ufania własnym ocenom. Po drugie: rozważ własną terapię, nie po to, żeby uratować relację, ale żeby zrozumieć siebie i swoje potrzeby. Po trzecie: jeśli partner nie podejmuje żadnych kroków w stronę zmiany i nie deklaruje jej w konkretny, mierzalny sposób, masz prawo uznać, że takiej relacji nie warto kontynuować.

Możesz też przeczytać więcej o tym, jak funkcjonuje narcyzm w związku i jakie mechanizmy nim rządzą, a także zapoznać się z pełnym opisem narcystycznego zaburzenia osobowości, żeby lepiej rozumieć, z czym się mierzysz.

Werdykt: mit czy fakt?

CZĘŚCIOWY FAKT. Czy narcyz może się zmienić? Tak, ale tylko pod ściśle określonymi warunkami: własnej, autentycznej motywacji, wieloletniej pracy w terapii i gotowości do konfrontacji z głęboko ukrytym bólem i wstydem. W praktyce zdarza się to rzadko. Osoby z pełnoobjawowym narcystycznym zaburzeniem osobowości rzadko szukają pomocy z własnej woli, a gdy już trafiają do gabinetu, praca jest długa i trudna. Nadzieja na zmianę nie jest całkowicie pozbawiona podstaw, ale poleganie na niej jako strategii życiowej może kosztować Cię bardzo wiele czasu, zdrowia i energii.

Co z tego wynika dla Ciebie?

Nikt nie powinien tracić lat życia w oczekiwaniu na zmianę, która zależy wyłącznie od woli drugiej osoby. Jeśli zastanawiasz się, czy narcyz może się zmienić, to prawdopodobnie już od jakiegoś czasu czujesz, że coś w tej relacji nie gra. Zamiast skupiać się na tym, jak zmienić kogoś innego, skieruj uwagę na siebie: czego Ty potrzebujesz, jakie granice są dla Ciebie ważne i co sprawia, że mimo wszystko zostajesz. To jest praca, którą możesz wykonać już teraz, niezależnie od tego, co zdecyduje narcyz.

Zmiana jest możliwa. Tyle że dotyczy przede wszystkim Ciebie.