Psychopedia
Znajdź specjalistę
Umów wizytę
Psychopedia
Umów wizytę
Strona Główna
Katalog specjalistówDobierz specjalistę AIAISpecjalista dnia
Psychologia dla każdegoSamorozwójFakty vs Mity
Artykuły dla specjalistówDołącz do PsychopediiZałóż profilPlany i cennikAI Asystent SesjiWkrótce
Wszystkie testyTest na depresję (PHQ-9)Test na lęk (GAD-7)DASS-21
Czat z terapeutąWkrótceAsystent AIWkrótceAplikacja mobilnaWkrótce
Zaloguj się

Newsletter w przygotowaniu

Zostaw adres, a napiszemy, gdy newsletter ruszy.

Psychopedia

Twoje źródło wiedzy o zdrowiu psychicznym. Portal edukacyjny Mentali.

Treści
Psychologia dla każdegoSamorozwójFakty vs MityTesty przesiewoweZasięg działania
Specjaliści
Znajdź specjalistęUmów wizytęCzat z terapeutą (wkrótce)Specjalista dniaRegulamin dla specjalistów
Narzędzia dla specjalistów
PlanyAI Asystent Sesji (wkrótce)Biblioteka protokołów (wkrótce)Dashboard (wkrótce)
Firma
O PsychopediiJak tworzymy treściPrywatnośćKontakt
© 2026 Psychopedia by Mentali Sp. z o.o.Treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują profesjonalnej diagnozy.
Artykuły
Psychologia dla każdegoSamorozwójFakty vs MityDla Specjalistów
Pomięta pościel i poduszka oświetlone smugą porannego światła wpadającego przez firankę.
Fot. iam_os / Unsplash
8 min czytania Aktualizacja: 15 listopada 2026 Redakcja Psychopedia 11 zweryfikowanych źródeł
PsychopediaDla SpecjalistówPsychoterapiaTerapia akceptacji i zaangażowania (ACT) w leczeniu bez…

Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT) w leczeniu bezsenności: na czym polega i co pokazują badania

Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT) zmniejsza nasilenie bezsenności w porównaniu z brakiem leczenia, ale w bezpośrednich porównaniach nie dorównuje w pełni terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I): na koniec leczenia daje mniej remisji, a różnica wyrównuje się dopiero po sześciu miesiącach (Barroso i wsp., 2026). Terapia poznawczo-behawioralna pozostaje leczeniem pierwszego wyboru (Riemann i wsp., 2023). Terapia ACT jest rozsądną opcją dla osób, którym trudno stosować techniki behawioralne (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2024).

Spis treści(10 sekcji)
1Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT): na czym polega2Akceptacja, wartości i zaangażowanie: procesy terapeutyczne w ACT3Terapia ACT a terapia poznawczo-behawioralna (CBT): co wiadomo o skuteczności4Bezsenność: dlaczego szuka się metod innych niż CBT-I5ACT w leczeniu bezsenności: przegląd z 2020 roku i metaanaliza z 2026 roku6Bezpośrednie porównania terapii ACT z terapią poznawczo-behawioralną bezsenności7Terapia ACT online8Czego jeszcze nie wiemy9Wnioski dla praktyki10Najczęstsze pytania
Najważniejsze informacje
  • 1W porównaniu z listą oczekujących lub standardowym postępowaniem ACT zmniejsza nasilenie bezsenności w stopniu umiarkowanym do dużego (−0,67; Barroso i wsp., 2026).
  • 2Na koniec leczenia remisja jest przy ACT rzadsza niż przy terapii poznawczo-behawioralnej (ryzyko względne 0,81); po 6 miesiącach różnica nie jest istotna (Barroso i wsp., 2026).
  • 3W badaniu 227 dorosłych terapia poznawczo-behawioralna była nieco skuteczniejsza, a uczestnicy ACT poprawiali się z opóźnieniem (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2024).
  • 4Dane o ACT prowadzonej przez internet są korzystne, ale wstępne i o niskiej pewności (Fu i wsp., 2026).

Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT): na czym polega

Terapia akceptacji i zaangażowania (ang. Acceptance and Commitment Therapy, ACT), nazywana też terapią ACT, jest rodzajem terapii behawioralnej (Salari i wsp., 2020). Jej model opisał zespół Stevena C. Hayesa. Na tle innych nurtów psychoterapii wyróżnia ją oparcie na teorii ram relacyjnych (ang. Relational Frame Theory), czyli na programie badań podstawowych nad ludzkim językiem i poznaniem (Hayes i wsp., 2006). Sam model nosi nazwę modelu elastyczności psychologicznej (Stockton i wsp., 2019).

Akceptacja, wartości i zaangażowanie: procesy terapeutyczne w ACT

W praktyce terapeuta ACT pracuje nad kilkoma procesami psychologicznymi. Są to: akceptacja trudnych myśli i uczuć, defuzja poznawcza, czyli nabieranie dystansu do myśli, kontakt z własnymi wartościami oraz zaangażowane działanie zgodne z tymi wartościami (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021). Elementem terapii jest też uważność (ang. mindfulness), czyli kontakt z chwilą obecną (Salari i wsp., 2020). Proces terapeutyczny ma prowadzić do większej elastyczności psychologicznej, którą w badaniach mierzy się kwestionariuszem akceptacji i działania AAQ-II (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021).

Terapia ACT a terapia poznawczo-behawioralna (CBT): co wiadomo o skuteczności

Dostępne dane wskazują, że ACT działa przez inne procesy niż metody, z którymi ją porównywano, w tym klasyczna terapia poznawczo-behawioralna. Autorzy modelu zastrzegali, że dobrze kontrolowanych badań jest za mało, by uznać ACT za ogólnie skuteczniejszą od innych aktywnych form leczenia (Hayes i wsp., 2006). Przegląd 12 badań mediacji z lat 2006–2015 pokazał wyniki na ogół zgodne z modelem elastyczności psychologicznej. Badania miały jednak ograniczoną jakość i skupiały się na niewielu procesach (Stockton i wsp., 2019).

W metaanalizie 39 badań z randomizacją (1821 pacjentów z klinicznie istotnymi problemami zdrowia psychicznego lub somatycznego) ACT wypadła lepiej niż warunki kontrolne (g = 0,57): lista oczekujących (0,82), placebo psychologiczne (0,51) i zwykłe leczenie (0,64). Od uznanych metod, czyli terapii poznawczo-behawioralnej, nie różniła się istotnie. Zdaniem autorów w zaburzeniach lękowych, depresji, uzależnieniach i problemach somatycznych ACT może być równie skuteczna jak uznane interwencje psychologiczne (A-Tjak i wsp., 2015).

Bezsenność: dlaczego szuka się metod innych niż CBT-I

Bezsenność i zła jakość snu wiążą się z gorszą jakością życia, dystresem psychicznym i większym obciążeniem zdrowia fizycznego (Fu i wsp., 2026). Europejskie wytyczne zalecają terapię poznawczo-behawioralną bezsenności (ang. cognitive behavioral therapy for insomnia, CBT-I) jako pierwsze leczenie przewlekłej bezsenności u dorosłych w każdym wieku, także przy chorobach współistniejących, prowadzone osobiście albo w formie cyfrowej (Riemann i wsp., 2023). Nie wszystkim jednak pomaga: odsetki osób bez odpowiedzi i bez remisji są wysokie, a wpływ na jakość życia mały do umiarkowanego (Hertenstein i wsp., 2024).

CBT-I skupia się na poznawczej restrukturyzacji nieadaptacyjnych przekonań o śnie i o dziennych skutkach bezsenności, a ACT na akceptacji, wartościach i zaangażowaniu (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021). Autorzy jednego z badań uważają, że ACT odnosi się do podstawowych mechanizmów bezsenności (Hertenstein i wsp., 2024). Według autorów przeglądu może poprawiać sen przez zwiększanie elastyczności myślenia przy zachowaniu uważności (Salari i wsp., 2020).

ACT w leczeniu bezsenności: przegląd z 2020 roku i metaanaliza z 2026 roku

Pierwszy przegląd systematyczny objął 19 badań interwencyjnych z udziałem 1577 osób. Wykazał istotny wpływ ACT na bezsenność pierwotną i współistniejącą z innymi chorobami oraz na jakość snu (Salari i wsp., 2020). Barroso i wsp. (2026) połączyli badania z randomizacją porównujące ACT z listą oczekujących lub standardowym postępowaniem oraz z terapią poznawczo-behawioralną bezsenności.

PorównanieWynik (95% przedział ufności)Wniosek
ACT wobec listy oczekujących lub standardowego postępowania: nasilenie bezsenności−0,67 (−1,08 do −0,25)poprawa umiarkowana do dużej
ACT wobec terapii poznawczo-behawioralnej: nasilenie bezsenności po leczeniu0,21 (−0,02 do 0,43)bez istotnej różnicy
ACT wobec terapii poznawczo-behawioralnej: nasilenie bezsenności po 6 miesiącach0,14 (−0,15 do 0,42)bez istotnej różnicy
Remisja po leczeniu (mniej niż 8 punktów w skali nasilenia bezsenności ISI)ryzyko względne 0,81 (0,67–0,98)rzadsza przy ACT
Remisja po 6 miesiącachryzyko względne 0,78 (0,47–1,29)bez istotnej różnicy
Odpowiedź na leczenie (spadek o ponad 7 punktów w skali ISI)brak danych liczbowychbez istotnej różnicy
ACT wobec listy oczekujących: objawy depresji−0,34 (−0,57 do −0,12)poprawa mała do umiarkowanej
ACT wobec listy oczekujących: objawy lęku−0,42 (−0,67 do −0,17)poprawa mała do umiarkowanej

Wniosek autorów: ACT może być skutecznym leczeniem bezsenności, szczególnie w zakresie towarzyszących objawów psychicznych, ale terapia poznawczo-behawioralna pozostaje złotym standardem ze względu na obszerniejsze i spójniejsze dowody.

Jak oceniasz postępy w terapii?
Bezpłatny test - 4 pytania, wyniki w 2 minuty
Zrób test →
Zrób test →

Bezpośrednie porównania terapii ACT z terapią poznawczo-behawioralną bezsenności

W największym z omawianych badań 227 dorosłych przydzielono do sześciu cotygodniowych sesji grupowych ACT (76 osób), terapii poznawczo-behawioralnej (76 osób) albo do listy oczekujących (75 osób). Obie terapie wyraźnie zmniejszyły nasilenie bezsenności, a efekt utrzymał się w obserwacji. Terapia poznawczo-behawioralna była skuteczniejsza, z małą różnicą. Odsetki odpowiedzi i remisji były przy niej wyższe na koniec leczenia, a po sześciu miesiącach podobne, bo uczestnicy ACT nadal się poprawiali. Obie terapie poprawiły też funkcjonowanie w ciągu dnia. Protokół ACT nie zawierał kontroli bodźców ani ograniczania czasu w łóżku (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2024).

U 149 kobiet weteranek (średni wiek 48 lat) program łączący ACT ze zmianami behawioralnymi po trzech miesiącach nie był gorszy od terapii poznawczo-behawioralnej we wszystkich czterech głównych wynikach: nasileniu bezsenności, jakości snu oraz wydajności snu mierzonej aktygrafem i dzienniczkiem. Bezpośrednio po leczeniu równoważności nie udało się potwierdzić dla nasilenia bezsenności i jakości snu. Leczenie przerwało 18% uczestniczek nowego programu i 11% leczonych terapią poznawczo-behawioralną, bez istotnej różnicy. Nowy program wypadł lepiej w części wskaźników stosowania się do zaleceń (Martin i wsp., 2023).

W badaniu 63 pacjentów (średni wiek 52 lata, 65% kobiet) ACT połączona z ograniczaniem czasu w łóżku, które autorzy uznają za najskuteczniejszy składnik CBT-I, dała dużą poprawę, podobną jak terapia poznawczo-behawioralna i utrzymaną po sześciu miesiącach. Uczestnicy ACT byli bardziej zadowoleni z poprawy poziomu energii i wydajności w pracy (Hertenstein i wsp., 2024).

We wcześniejszym badaniu pilotażowym 45 dorosłych z przewlekłą bezsennością obie metody, prowadzone w sześciu cotygodniowych sesjach grupowych i zawierające te same techniki behawioralne, poprawiły sen, objawy lęku, przekonania o śnie i elastyczność psychologiczną. Poprawa utrzymała się po sześciu miesiącach (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021).

Terapia ACT online

Metaanaliza ośmiu badań z randomizacją wykazała, że internetowa ACT jako interwencja psychologiczna poprawia jakość snu (standaryzowana różnica średnich −0,92; 95% przedział ufności −1,45 do −0,38) i zmniejsza objawy bezsenności (−0,40; −0,64 do −0,16) w porównaniu z biernymi grupami kontrolnymi. Wyniki mogły zależeć od czasu trwania interwencji, cech uczestników i sposobu prowadzenia. Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską, a wyniki nazywają wstępnymi (Fu i wsp., 2026).

Czego jeszcze nie wiemy

Nie wiadomo, czy procesy ACT dodają coś do samych technik behawioralnych (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021) ani czy ACT jest rzeczywiście nie gorsza od terapii poznawczo-behawioralnej; rozstrzygnięcie wymaga większych badań zaprojektowanych w tym celu (Hertenstein i wsp., 2024). Niejasne pozostaje, przez jakie mechanizmy ACT działa: badania mediacji są zgodne z modelem, ale nieliczne i ograniczonej jakości (Stockton i wsp., 2019). Nie wiadomo też, jak trwałe są efekty wersji internetowej i u kogo działa ona najlepiej (Fu i wsp., 2026).

Wnioski dla praktyki

  • Pierwszym wyborem w przewlekłej bezsenności pozostaje terapia poznawczo-behawioralna (Riemann i wsp., 2023; Barroso i wsp., 2026).
  • Terapię ACT można zaproponować osobom, którym trudno stosować kontrolę bodźców i ograniczanie czasu w łóżku. Działa także bez tych technik (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2024).
  • Pacjenta warto uprzedzić, że poprawa przy ACT narasta wolniej i może być widoczna dopiero po kilku miesiącach (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2024).
  • Gdy bezsenności towarzyszą depresja lub lęk, dodatkowym argumentem za ACT jest jej wpływ na te objawy (Barroso i wsp., 2026).
  • Procesy ACT można łączyć z technikami behawioralnymi; takie programy dawały wyniki zbliżone do terapii poznawczo-behawioralnej (Martin i wsp., 2023; Hertenstein i wsp., 2024).
  • Gdy psychoterapia nie wystarcza, wytyczne dopuszczają leczenie farmakologiczne. O lekach decyduje lekarz (Riemann i wsp., 2023).

Najczęstsze pytania

Co to jest terapia ACT?

To terapia akceptacji i zaangażowania, rodzaj terapii behawioralnej oparty na modelu elastyczności psychologicznej. Pracuje się w niej nad akceptacją, dystansem do myśli, wartościami i zaangażowanym działaniem (Hayes i wsp., 2006; El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021).

Co oznacza akceptacja w terapii ACT?

Akceptacja jest jednym z procesów terapeutycznych ACT, obok defuzji poznawczej, pracy z wartościami i zaangażowanego działania. W leczeniu bezsenności zastępuje pracę nad zmianą przekonań o śnie, typową dla terapii poznawczo-behawioralnej (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2021).

Czy terapia ACT jest skuteczna w bezsenności?

Tak, w porównaniu z listą oczekujących lub standardowym postępowaniem zmniejsza nasilenie bezsenności w stopniu umiarkowanym do dużego (Barroso i wsp., 2026).

Czy jest tak samo skuteczna jak terapia poznawczo-behawioralna bezsenności?

Niezupełnie. Nasilenie bezsenności zmniejsza podobnie, ale na koniec leczenia daje mniej remisji; po sześciu miesiącach różnica nie jest już istotna (Barroso i wsp., 2026).

Dla kogo terapia ACT może być lepszym wyborem?

Dla osób, które mają trudność ze stosowaniem technik behawioralnych (El Rafihi-Ferreira i wsp., 2024).

Czy terapię ACT można łączyć z innymi metodami leczenia bezsenności?

Tak. W badaniach łączono ją z ograniczaniem czasu w łóżku i innymi zmianami behawioralnymi (Hertenstein i wsp., 2024; Martin i wsp., 2023).

Czy terapia ACT jest dostępna w formie online?

Wersje internetowe były badane i dały korzystne wyniki, ale pewność tych dowodów jest niska (Fu i wsp., 2026).

Potrzebujesz wsparcia?

Specjaliści, którzy mogą pomóc przy psychoterapii

Paulina  Marszałek
Paulina Marszałek
Psycholog
★★★★★5.0
Maciej Małysa
Maciej Małysa
Psycholog
★★★★★5.0
Aleksandra Firat
Aleksandra Firat
Psycholog
★★★★★5.0
Znajdź specjalistę →

Źródła naukowe (11)

  1. 1
    Barroso D i wsp. (2026)
    Acceptance and commitment therapy for insomnia: an updated meta-analysis of randomized controlled trials
    Journal of clinical sleep medicine : JCSM : official publication of the American Academy of Sleep Medicine
    metaanalizaDOI: 10.1007/s44470-026-00125-4
  2. 2
    El Rafihi-Ferreira R i wsp. (2024)
    Acceptance and commitment therapy versus cognitive behavioral therapy for insomnia: A randomized controlled trial
    Journal of consulting and clinical psychology
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1037/ccp0000881
  3. 3
    Martin JL i wsp. (2023)
    Novel treatment based on acceptance and commitment therapy versus cognitive behavioral therapy for insomnia: A randomized comparative effectiveness trial in women veterans
    Journal of consulting and clinical psychology
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1037/ccp0000836
  4. 4
    Hertenstein E i wsp. (2024)
    Acceptance and Commitment Therapy, Combined with Bedtime Restriction, versus Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia: A Randomized Controlled Pilot Trial
    Psychotherapy and psychosomatics
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1159/000535834
  5. 5
    Fu J i wsp. (2026)
    The effect of internet-based acceptance and commitment therapy on sleep quality and insomnia in adults: a systematic review and meta-analysis
    Scientific reports
    metaanalizaDOI: 10.1038/s41598-026-56513-6
  6. 6
    El Rafihi-Ferreira R i wsp. (2021)
    Acceptance and commitment therapy-based behavioral intervention for insomnia: a pilot randomized controlled trial
    Revista brasileira de psiquiatria (Sao Paulo, Brazil : 1999)
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1590/1516-4446-2020-0947
  7. 7
    Riemann D i wsp. (2023)
    The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023
    Journal of sleep research
    wytyczneDOI: 10.1111/jsr.14035
  8. 8
    Hayes SC i wsp. (2006)
    Acceptance and commitment therapy: model, processes and outcomes
    Behaviour research and therapy
    przeglądDOI: 10.1016/j.brat.2005.06.006
  9. 9
    A-Tjak JG i wsp. (2015)
    A meta-analysis of the efficacy of acceptance and commitment therapy for clinically relevant mental and physical health problems
    Psychotherapy and psychosomatics
    metaanalizaDOI: 10.1159/000365764
  10. 10
    Salari N i wsp. (2020)
    The effect of acceptance and commitment therapy on insomnia and sleep quality: A systematic review
    BMC neurology
    przegląd systematycznyDOI: 10.1186/s12883-020-01883-1
  11. 11
    Stockton D i wsp. (2019)
    Identifying the Underlying Mechanisms of Change During Acceptance and Commitment Therapy (ACT): A Systematic Review of Contemporary Mediation Studies
    Behavioural and cognitive psychotherapy
    przegląd systematycznyDOI: 10.1017/S1352465818000553

Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.

Czy ten artykuł był pomocny?

Specjalista dnia
Aleksandra Firat
Aleksandra Firat
Psycholog, Psycholog dziecięcy
★★★★★5.0
Umów wizytę →Zobacz innych specjalistów

Powiązane artykuły

Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) u dorosłych w spektrum autyzmu: na czym polega i co pokazały badania
7 min · psychoterapia
Leczenie zaburzeń osobowości: psychoterapia w świetle metaanaliz i przeglądów Cochrane
7 min · ogolne
Oksytocyna w autyzmie: co pokazały badania kliniczne i co wiadomo o genach
6 min · neurodywersja
Terapia par oparta na dowodach: na czym polega, skuteczność terapii skoncentrowanej na emocjach (EFT) i metody Gottmana
7 min · relacje
Czytaj dalej

Podobne artykuły

Dla Specjalistów
Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) u dorosłych w spektrum autyzmu: na czym polega i co pokazały badania
7 min czytania
Dla Specjalistów
Leczenie zaburzeń osobowości: psychoterapia w świetle metaanaliz i przeglądów Cochrane
7 min czytania
Dla Specjalistów
Oksytocyna w autyzmie: co pokazały badania kliniczne i co wiadomo o genach
6 min czytania