Techniki relaksacyjne w redukcji ciężaru choroby u pacjentów z zaburzeniami psychotycznymi

Przegląd badań: co wiemy z meta-analiz i przeglądów systematycznych

Scott i wsp. (2021) przeprowadzili meta-analizę ranomizowanych badań kontrolowanych dotyczących wpływu interwencji poprawiających jakość snu na zdrowie psychiczne, obejmującą również pacjentów z objawami psychotycznymi. Wyniki były jednoznaczne: poprawa jakości snu przekłaała się na istotną reukcję objawów lękowych, depresyjnych i ogólnego nasilenia objawów psychiatrycznych. Choć badanie nie dotyczyło wyłącznie psychoz, autorzy pokreślili, że zaburzenia snu są jednym z najsilniejszych preyktorów nawrotu epizou psychotycznego, a interwencje relaksacyjne (w tym higiena snu z elementami relaksacji) mogą pełnić funkcję ochronną.

Nugent, Anerson i Young (2024) w przeglązie zakresowym interwencji behawioralnych stosowanych na oziałach ratunkowych wobec pacjentów z psychozą, próbą samobójczą i przeawkowaniem stwierzili, że krótkie interwencje oparte na uważności i technikach uspokajających mogą zmniejszać poziom pobuzenia i ułatwiać nawiązanie kontaktu terapeutycznego w ostrym stanie psychotycznym. To obserwacja o użym znaczeniu praktycznym, ponieważ moment kryzysu jest często punktem zwrotnym w trajektorii leczenia.

Agrest i wsp. (2024) opracowali wytyczne pierwszej pomocy w zdrowiu psychicznym dla osób doświadczających psychozy, korzystając z metody konsensusu Delphi wśró ekspertów z Argentyny i Chile. Wśró rekomenowanych strategii postępowania znalazły się techniki eeskalacyjne oparte na spokojnej komunikacji oraz elementy relaksacji, które pomagają osobie w stanie psychotycznym ozyskać poczucie bezpieczeństwa i obniżyć poziom pobuzenia.

Roberts i Parry (2023) w narracyjnym przeglązie oświadczeń kobiet szukających pomocy z powou objawów psychotycznych zwrócili uwagę na istotny problem: wiele pacjentek zgłaszało, że interwencje relaksacyjne i wspierające były jeynymi formami pomocy, które otrzymywały prze postawieniem właściwej diagnozy zaburzenia psychotycznego. Z jenej strony świaczy to o nieostatecznym rozpoznawaniu psychozy u kobiet, z rugiej, paraoksalnie, potwierdza, że techniki relaksacyjne bywają intuicyjnie stosowane jako interwencja pierwszego kontaktu i przynoszą subiektywną ulgę.

Castillo i wsp. (2019) w przeglązie interwencji społecznych promujących zdrowie psychiczne pokreślili, że programy łączące eukację zdrowotną z nauką technik razenia sobie ze stresem (w tym relaksacji) były szczególnie skuteczne w populacjach o powyższonym ryzyku psychozy, zwłaszcza w grupach narażonych na przewlekły stres egzogenny i wykluczenie społeczne. Czynniki genetyczne i środowiskowe współdziałają w etiologii psychoz, lecz to właśnie na czynniki środowiskowe, w tym reakcję na stres, możemy oziaływać behawioralnie.

Koenig (2009) w klasycznym już przeglązie relacji między uchowością a zdrowiem psychicznym wykazał, że praktyki meytacyjne i kontemplacyjne (które można interpretować jako formę relaksacji głębokiej) wiązały się z lepszym funkcjonowaniem psychospołecznym u pacjentów z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi, w tym ze schizofrenią. Choć badanie ma ograniczenia metodologiczne typowe la ówczesnego stanu wiezy, jego wnioski pozostają aktualne w kontekście rosnącego zainteresowania interwencjami opartymi na uważności w psychiatrii.

Wnioski kliniczne: co z tego wynika dla codziennej pracy z pacjentem

Synteza dostępnych danych pozwala sformułować kilka ostrożnych, ale praktycznie użytecznych wniosków. Po pierwsze, techniki relaksacyjne nie zastępują farmakoterapii u pacjentów z aktywną psychozą, lecz mogą istotnie poprawiać jakość życia i reukować współwystępujące objawy lęku, bezsenności i napięcia. Po drugie, ich zastosowanie wydaje się najbezpieczniejsze i najskuteczniejsze w fazie stabilizacji, po opanowaniu ostrych objawów wytwórczych, choć krótkie interwencje eeskalacyjne mogą być przyatne również w fazie ostrej.

Psychiatra lub psychoterapeuta planujący włączenie technik relaksacyjnych o planu leczenia pacjenta z zaburzeniem psychotycznym powinien uwzględnić kilka istotnych zastrzeżeń klinicznych. U niektórych pacjentów z psychodzą głęboka relaksacja, zwłaszcza z elementami wizualizacji lub meytacji w ciszy, może paraoksalnie nasilać omamy lub wzbuzać lęk związany z utratą kontroli. Dlatego preferowane są techniki ustrukturyzowane, jak PMR czy kontrolowane oddychanie, w których pacjent pozostaje aktywnym uczestnikiem procesu i nie traci poczucia sprawstwa. Poobne zaganienia dotyczące ostosowywania interwencji terapeutycznych o specyfiki zaburzenia omawiano w kontekście terapii ekspozycyjnej w wirtualnej rzeczywistości la lęku i PTSD, gzie kluczowe było dopasowanie intensywności boźca o tolerancji pacjenta.

Krytycyzm wobec namiernego entuzjazmu jest tu uzasaniony: brakuje użych, obrze zaprojektowanych RCT oceniających techniki relaksacyjne specyficznie w populacji pacjentów z psychozą. Większość dostępnych danych pochodzi z badań mieszanych populacji psychiatrycznych lub z badań o małej próbie. Niemniej kierunek jest obiecujący, a profil bezpieczeństwa tych interwencji jest wysoki.

Niniejszy artykuł ma charakter eukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem psychiatrą ani psychoterapeutą. Decyzje dotyczące leczenia psychozy powinny być poejmowane indywidualnie, w porozumieniu z prowadzącym specjalistą, z uwzględnieniem aktualnego stanu klinicznego pacjenta. W sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia należy niezwłocznie skontaktować się ze służbami ratunkowymi lub zgłosić się na najbliższy oział psychiatryczny.