Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) jest najczęściej badaną psychoterapią zaburzenia osobowości z pogranicza (borderline). Dostępne dane pokazują, że poprawa uzyskana w rocznym leczeniu utrzymuje się przez rok do dwóch lat po jego zakończeniu. Badań z randomizacją z dłuższą obserwacją brakuje, więc trwałości efektów w perspektywie wielu lat nie da się dziś ocenić. Poniżej podsumowanie tego, co wykazano, czego nie wiadomo i co z tego wynika dla praktyki.

Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) w zaburzeniu osobowości z pogranicza: na czym polega i jak trwałe są efekty
- 1Efekty DBT utrzymują się co najmniej rok do dwóch lat po zakończeniu leczenia; badań z randomizacją z dłuższą obserwacją nie ma (Gillespie i wsp., 2022).
- 2W dwuletniej obserwacji dwie trzecie uczestników osiągnęło remisję diagnostyczną, ale 53% nie pracowało ani się nie uczyło (McMain i wsp., 2012).
- 3Sześć miesięcy pełnej DBT nie było gorsze niż dwanaście pod względem samouszkodzeń w badaniu z udziałem 240 osób (McMain i wsp., 2022).
- 4Wobec zwykłego leczenia DBT zmniejsza nasilenie objawów i samouszkodzenia, ale dowody mają niską jakość (Storebø i wsp., 2020).
Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT): na czym polega
Terapia dialektyczno-behawioralna (ang. dialectical behavior therapy, DBT), nazywana też terapią DBT, powstała z prób zastosowania standardowej terapii behawioralnej u osób z nasilonymi tendencjami samobójczymi. Jej twórczyni Marsha Linehan opisuje ją jako psychoterapię o budowie modułowej i hierarchicznej, złożoną z czterech elementów. Są to: psychoterapia indywidualna, grupowy trening umiejętności, coaching telefoniczny i zespół konsultacyjny, w którym spotykają się terapeuci (Linehan i Wilks, 2015).
Trening umiejętności DBT obejmuje cztery standardowe moduły (Arqueros i wsp., 2026). Do podstawowych umiejętności należą regulacja emocji, uważność (ang. mindfulness) i tolerancja dystresu (Amestoy i wsp., 2026). W badaniu 99 kobiet z zaburzeniem osobowości z pogranicza i wysokim ryzykiem samobójczym programy zawierające trening umiejętności dały większą poprawę w zakresie samouszkodzeń i depresji niż sama terapia indywidualna, a ze standardowej DBT zrezygnowało 24% pacjentek wobec 48% (Linehan i wsp., 2015). Sam trening umiejętności, prowadzony bez pozostałych elementów terapii, wiązał się z dużą poprawą między początkiem a końcem zajęć: w nasileniu objawów (−1,32) i depresji (−1,04) (Arqueros i wsp., 2026).
Zaburzenie osobowości z pogranicza (borderline): skąd pytanie o trwałość efektów
Zaburzenie osobowości z pogranicza (ang. borderline personality disorder, BPD) ma przebieg przewlekły, dlatego samo ustąpienie objawów na koniec terapii mówi niewiele. Terapia dialektyczno-behawioralna ma coraz lepiej udokumentowaną skuteczność, ale o jej efektach odległych wiadomo mniej (Gillespie i wsp., 2022). W przeglądzie Cochrane obejmującym 75 badań z randomizacją i 4507 uczestników DBT była przedmiotem jednej trzeciej badań (Storebø i wsp., 2020).
Skuteczność terapii DBT na koniec leczenia
W przeglądzie Cochrane DBT porównana ze zwykłym leczeniem zmniejszała nasilenie objawów BPD (standaryzowana różnica średnich −0,60; 95% przedział ufności −1,05 do −0,14; 3 badania, 149 osób) i samouszkodzenia (−0,28; −0,48 do −0,07; 7 badań, 376 osób) oraz poprawiała funkcjonowanie psychospołeczne (−0,36; −0,69 do −0,03; 6 badań, 225 osób). Autorzy ocenili jakość tych dowodów jako niską i nie znaleźli podstaw, by uznać, że poszczególne rodzaje psychoterapii BPD różnią się skutecznością (Storebø i wsp., 2020).
Wynik porównania zależy od tego, z czym DBT się zestawia. W badaniu Linehan i wsp. (2006) u 101 kobiet z niedawnymi zachowaniami samobójczymi i samouszkodzeniami DBT wypadła lepiej niż terapia prowadzona przez doświadczonych psychoterapeutów spoza nurtu behawioralnego. W badaniu McMain i wsp. (2009) u 180 pacjentów roczna DBT i ogólne postępowanie psychiatryczne (ang. general psychiatric management), czyli dobrze opisane leczenie prowadzone przez psychiatrów doświadczonych w terapii BPD, dały poprawę w obu grupach, bez istotnych różnic w żadnym z wyników.
Co wiadomo o okresie po zakończeniu terapii
| Badanie | Uczestnicy i porównanie | Obserwacja po leczeniu | Wynik |
|---|---|---|---|
| van den Bosch i wsp. (2005) | 58 kobiet; 52 tygodnie DBT albo zwykłe leczenie | 6 miesięcy | Utrzymana przewaga DBT w zachowaniach parasamobójczych, impulsywności i używaniu alkoholu; bez różnicy w używaniu narkotyków |
| Linehan i wsp. (2006) | 101 kobiet; rok DBT albo rok terapii u doświadczonych psychoterapeutów | 1 rok | W całym dwuletnim okresie przy DBT o połowę mniejsze ryzyko próby samobójczej, mniej hospitalizacji psychiatrycznych i wizyt w izbie przyjęć, rzadsze przerywanie leczenia |
| McMain i wsp. (2012) | Uczestnicy badania z 2009 r.; rok DBT albo ogólnego postępowania psychiatrycznego | 2 lata | W obu grupach efekty nie osłabły w żadnym obszarze, w tym w samouszkodzeniach; dalsza poprawa w depresji, gniewie i funkcjonowaniu interpersonalnym |
| McMain i wsp. (2022) | 240 osób; 6 albo 12 miesięcy pełnej DBT | do 24. miesiąca od początku leczenia | Krótsza terapia nie gorsza od dłuższej pod względem samouszkodzeń po 6, 12 i 24 miesiącach |
Przegląd systematyczny Gillespie i wsp. (2022) zebrał 10 publikacji z siedmiu badań, w których uczestników obserwowano co najmniej rok po terapii. Poprawa uzyskana w leczeniu utrzymywała się w okresie obserwacji, a autorzy wnioskują, że efekty DBT trwają co najmniej rok do dwóch lat po jej zakończeniu.
Poprawa objawów to nie to samo co powrót do funkcjonowania
Dwuletnia obserwacja McMain i wsp. (2012) pokazała obie strony wyniku. Dwie trzecie uczestników osiągnęło remisję diagnostyczną i istotną poprawę jakości życia. Jednocześnie po 36 miesiącach od rozpoczęcia badania 53% nie pracowało ani się nie uczyło, a 39% korzystało ze świadczeń z powodu niepełnosprawności psychicznej. Autorzy piszą wprost o utrzymującym się wysokim poziomie upośledzenia funkcjonowania mimo korzyści z leczenia.
W analizie Wilksa i wsp. (2016), obejmującej 99 kobiet z BPD i zachowaniami samobójczymi leczonych DBT, funkcjonowanie poprawiało się w ciągu dwóch lat, ale wolniej u osób z nasiloną dysregulacją emocji. Częstość stosowania umiejętności nie wiązała się z przebiegiem zmian w funkcjonowaniu.
Ile trwa terapia DBT: sześć czy dwanaście miesięcy
W badaniu McMain i wsp. (2022) 240 osób z BPD i zachowaniami samobójczymi lub samouszkodzeniami losowo przydzielono do 6 albo 12 miesięcy pełnej DBT: cotygodniowej terapii indywidualnej, cotygodniowego treningu umiejętności w grupie, konsultacji telefonicznych w razie potrzeby i cotygodniowych spotkań zespołu terapeutów. Krótszy wariant okazał się nie gorszy pod względem samouszkodzeń, a po 24 miesiącach także pod względem ogólnej psychopatologii i umiejętności radzenia sobie. Objawy BPD zmniejszały się w nim szybciej, a odsetek rezygnacji nie różnił się między grupami.
Czego jeszcze nie wiemy
Nie wiadomo, jak trwałe są efekty po więcej niż dwóch latach. Badania z randomizacją nie prowadziły długiej obserwacji, dlatego skuteczność DBT w dłuższym okresie pozostaje niejasna (Gillespie i wsp., 2022). Nie wiadomo też, jak skutecznie poprawiać funkcjonowanie zawodowe i społeczne; autorzy dwuletniej obserwacji wskazują na potrzebę badań nad dodatkowymi strategiami rehabilitacyjnymi (McMain i wsp., 2012). Niepewny jest wreszcie rzeczywisty efekt DBT wobec zwykłego leczenia: autorzy przeglądu Cochrane zastrzegają, że wyniki opierają się na dowodach niskiej jakości i mogą się zmienić po uwzględnieniu nowych danych (Storebø i wsp., 2020).
Wnioski dla praktyki
- Pacjentowi można powiedzieć, że poprawa uzyskana w DBT zwykle utrzymuje się przez rok do dwóch lat po terapii. Na pytanie o dłuższy okres badania z randomizacją nie dają odpowiedzi.
- Remisja objawów nie oznacza powrotu do pracy lub nauki. Funkcjonowanie warto oceniać osobno i planować wsparcie w tym zakresie.
- Nasilona dysregulacja emocji zapowiada wolniejszą poprawę funkcjonowania (Wilks i wsp., 2016), co warto uwzględnić w planie leczenia.
- Sześciomiesięczna pełna DBT może być uzasadnioną opcją tam, gdzie dostęp do rocznej terapii jest ograniczony (McMain i wsp., 2022).
- Dobrze prowadzone leczenie psychiatryczne przez specjalistów doświadczonych w terapii BPD dawało wyniki porównywalne z DBT (McMain i wsp., 2009; McMain i wsp., 2012).
Najczęstsze pytania
Na czym polega terapia dialektyczno-behawioralna?
To psychoterapia łącząca cztery elementy: sesje indywidualne, grupowy trening umiejętności, coaching telefoniczny i zespół konsultacyjny terapeutów. Powstała z myślą o osobach z nasilonymi tendencjami samobójczymi (Linehan i Wilks, 2015).
Jakie umiejętności ćwiczy się w terapii DBT?
Trening umiejętności ma cztery moduły. Wśród podstawowych umiejętności są regulacja emocji, uważność i tolerancja dystresu (Arqueros i wsp., 2026; Amestoy i wsp., 2026).
Jak długo utrzymują się efekty terapii dialektyczno-behawioralnej?
Według przeglądu systematycznego co najmniej rok do dwóch lat po zakończeniu leczenia (Gillespie i wsp., 2022). Dłuższych obserwacji w badaniach z randomizacją nie prowadzono.
Czy istnieją badania z dziesięcioletnią obserwacją po DBT u dorosłych z BPD?
W omawianych tu pracach najdłuższa obserwacja po leczeniu trwała dwa lata (McMain i wsp., 2012), a przegląd z 2022 roku wskazuje na brak długiej obserwacji w badaniach z randomizacją (Gillespie i wsp., 2022).
Czy DBT jest skuteczniejsza niż inne terapie BPD?
Przegląd Cochrane nie znalazł dowodów na różnice w skuteczności między rodzajami psychoterapii porównywanymi ze zwykłym leczeniem (Storebø i wsp., 2020). W bezpośrednim porównaniu z ogólnym postępowaniem psychiatrycznym DBT dała podobne wyniki (McMain i wsp., 2009), a w porównaniu z terapią u doświadczonych psychoterapeutów spoza nurtu behawioralnego wypadła lepiej (Linehan i wsp., 2006).
Czy krótsza terapia wystarczy?
W jednym dużym badaniu 6 miesięcy pełnej DBT nie było gorsze niż 12 miesięcy pod względem samouszkodzeń (McMain i wsp., 2022). To pojedyncze badanie, więc wniosek wymaga potwierdzenia.
Źródła naukowe (12)
- Gillespie C, Murphy M, Joyce M (2022)Dialectical Behavior Therapy for Individuals With Borderline Personality Disorder: A Systematic Review of Outcomes After One Year of Follow-UpJournal of personality disordersprzegląd systematycznyDOI: 10.1521/pedi.2022.36.4.431
- Linehan MM i wsp. (2006)Two-year randomized controlled trial and follow-up of dialectical behavior therapy vs therapy by experts for suicidal behaviors and borderline personality disorderArchives of general psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1001/archpsyc.63.7.757
- McMain SF i wsp. (2009)A randomized trial of dialectical behavior therapy versus general psychiatric management for borderline personality disorderThe American journal of psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1176/appi.ajp.2009.09010039
- McMain SF i wsp. (2012)Dialectical behavior therapy compared with general psychiatric management for borderline personality disorder: clinical outcomes and functioning over a 2-year follow-upThe American journal of psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1176/appi.ajp.2012.11091416
- van den Bosch LM i wsp. (2005)Sustained efficacy of dialectical behaviour therapy for borderline personality disorderBehaviour research and therapybadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.brat.2004.09.008
- McMain SF i wsp. (2022)The Effectiveness of 6 versus 12 Months of Dialectical Behavior Therapy for Borderline Personality Disorder: A Noninferiority Randomized Clinical TrialPsychotherapy and psychosomaticsbadanie z randomizacjąDOI: 10.1159/000525102
- Storebø OJ i wsp. (2020)Psychological therapies for people with borderline personality disorderThe Cochrane database of systematic reviewsprzegląd systematycznyDOI: 10.1002/14651858.CD012955.pub2
- Wilks CR i wsp. (2016)Dialectical behavior therapy and domains of functioning over two yearsBehaviour research and therapybadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.brat.2015.12.013
- Linehan MM, Wilks CR (2015)The Course and Evolution of Dialectical Behavior TherapyAmerican journal of psychotherapy
- Linehan MM i wsp. (2015)Dialectical behavior therapy for high suicide risk in individuals with borderline personality disorder: a randomized clinical trial and component analysisJAMA psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1001/jamapsychiatry.2014.3039
- Arqueros M, Soler J, Pascual JC (2026)Stand-alone dialectical behavior therapy skills training for borderline personality disorder: A systematic review and meta-analysisPersonality disordersmetaanalizaDOI: 10.1037/per0000774
- Amestoy ME, Gulamani T, Uliaszek AA (2026)Target validation in dialectical behavior therapy skills group: Emotion regulation, mindfulness, and distress tolerance as mediators of outcomePsychotherapy research : journal of the Society for Psychotherapy Researchbadanie z randomizacjąDOI: 10.1080/10503307.2025.2522390
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?


