Terapia poznawczo-behawioralna zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) prowadzona przez telefon daje wyniki równoważne terapii w gabinecie. W badaniu brytyjskim różnica między obiema formami po sześciu miesiącach wyniosła −0,55 punktu w skali Yale-Brown (Lovell i wsp., 2006), a u nastolatków terapia telefoniczna nie była gorsza od stacjonarnej do sześciu miesięcy po leczeniu (Turner i wsp., 2014). Metaanalizy terapii zdalnej, czyli takiej, która nie wymaga wizyt w gabinecie, nie pokazują istotnych różnic wobec terapii twarzą w twarz (Salazar de Pablo i wsp., 2023; Wang i wsp., 2026). Dwa zastrzeżenia: przy cięższych objawach terapia w gabinecie może dawać więcej (Salazar de Pablo i wsp., 2023), a samopomoc z ograniczonym wsparciem telefonicznym nie przyniosła klinicznie istotnej korzyści (Lovell i wsp., 2017).

Terapia OCD przez telefon i online: skuteczność leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego na odległość
- 1Terapia telefoniczna dała wynik równoważny terapii twarzą w twarz: różnica po 6 miesiącach wyniosła −0,55 punktu w skali Yale-Brown (Lovell i wsp., 2006).
- 2U nastolatków terapia telefoniczna nie była gorsza od stacjonarnej po leczeniu oraz po 3 i 6 miesiącach (Turner i wsp., 2014).
- 3Metaanaliza 22 badań z randomizacją nie wykazała istotnej różnicy między terapią zdalną a prowadzoną twarzą w twarz (−0,104); przy cięższych objawach terapia zdalna wypadała słabiej (Salazar de Pablo i wsp., 2023).
- 4Samopomoc z ograniczonym wsparciem telefonicznym nie przyniosła klinicznie istotnej korzyści, a po 12 miesiącach nie było różnic wobec listy oczekujących (Lovell i wsp., 2017).
Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD): dlaczego leczenie na odległość
Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD), dawniej nazywane nerwicą natręctw, to przewlekłe zaburzenie z natrętnymi myślami oraz rytuałami behawioralnymi lub umysłowymi (Abramowitz i wsp., 2026). Leczeniem pierwszego wyboru jest ekspozycja z powstrzymaniem reakcji (ang. exposure and response prevention, ERP), będąca formą terapii poznawczo-behawioralnej (Abramowitz i wsp., 2026; Feusner i wsp., 2022).
Mimo dowodów skuteczności metoda jest stosowana zbyt rzadko. Przeszkodą są mała liczba wyszkolonych terapeutów, odległość, czas i koszty (Feusner i wsp., 2022), a także piętno społeczne (Nematian i Ghadirian, 2026). Wielu nastolatków z OCD nie ma dostępu do leczenia opartego na dowodach (Turner i wsp., 2014). Wśród nowych rozwiązań w leczeniu OCD u dorosłych przegląd z 2026 roku wymienia prowadzenie terapii na odległość (Abramowitz i wsp., 2026).
Na czym polega terapia OCD przez telefon i wideo
W badaniach terapia telefoniczna miała tę samą treść co stacjonarna i różniła się tylko sposobem kontaktu. W badaniu brytyjskim pacjenci odbywali 10 cotygodniowych sesji ekspozycji z powstrzymaniem reakcji (Lovell i wsp., 2006), a w badaniu młodzieży nastolatki w wieku 11–18 lat i ich rodzice do 14 sesji prowadzonych przez doświadczonych terapeutów (Turner i wsp., 2014). W wideoterapii łączono sesje przez wideokonferencję z rozmowami telefonicznymi (Vogel i wsp., 2014) albo stosowano model skrócony: dwie sesje wideo w tygodniu przez trzy tygodnie, a potem sześć tygodni krótkich, 30-minutowych spotkań kontrolnych, z aplikacją i wiadomościami do terapeuty między sesjami (Feusner i wsp., 2022). Odrębną kategorią są interwencje o niskiej intensywności: materiały pisemne lub program komputerowy z ograniczonym wsparciem telefonicznym (Lovell i wsp., 2017).
Terapia telefoniczna a terapia w gabinecie: badania z randomizacją
| Praca | Uczestnicy i interwencja | Wynik |
|---|---|---|
| Lovell i wsp. (2006) | 72 pacjentów z OCD, dwie poradnie psychologiczne w Wielkiej Brytanii; 10 cotygodniowych sesji przez telefon albo twarzą w twarz | Różnica w skali Yale-Brown po 6 miesiącach: −0,55 punktu (95% przedział ufności −4,26 do 3,15). Wynik kliniczny równoważny; wysokie zadowolenie pacjentów w obu grupach |
| Turner i wsp. (2014) | 72 nastolatków w wieku 11–18 lat i ich rodzice; do 14 sesji przez telefon albo w poradni | Terapia telefoniczna nie gorsza po leczeniu oraz po 3 i 6 miesiącach. Po 12 miesiącach bez istotnej różnicy, ale przedział ufności przekroczył przyjętą granicę. Poprawa utrzymana do 12 miesięcy |
| Nair i wsp. (2019) | To samo badanie 72 nastolatków; analiza czynników związanych z wynikiem | Wyniki wstępne: większe trudności w relacjach z rówieśnikami wiązały się z lepszą odpowiedzią na terapię telefoniczną. W obu grupach gorszy wynik zapowiadało dostosowywanie się rodziny do objawów, oceniane przez matki |
| Tie i wsp. (2019) | To samo badanie; analiza kosztów po 12 miesiącach | Średni koszt 2965 funtów przy terapii w poradni i 2475 funtów przy telefonicznej; różnica nieistotna (p = 0,118). Ocena opłacalności zależała od przyjętej miary wyniku |
| Vogel i wsp. (2014) | 30 pacjentów; 12 tygodni: ekspozycja z powstrzymaniem reakcji przez wideokonferencję z rozmowami telefonicznymi (10 osób), samopomoc (10 osób) albo lista oczekujących (10 osób) | Większe zmniejszenie objawów niż w obu grupach porównawczych; wyniki zbliżone do zwykłej terapii twarzą w twarz, stabilne w obserwacji. Pacjenci oceniali tę formę jako naturalną i zgłaszali silny sojusz z terapeutą |
| Lovell i wsp. (2017) | 473 dorosłych czekających na terapię prowadzoną przez terapeutę; samopomoc kierowana (materiały pisemne z ograniczonym wsparciem telefonicznym lub osobistym) albo program komputerowy z ograniczonym wsparciem telefonicznym | Po 3 miesiącach samopomoc kierowana: −1,91 punktu wobec listy oczekujących (−3,27 do −0,55), poniżej progu klinicznie istotnej korzyści; program komputerowy: −0,71 (−2,12 do 0,70), nieistotnie. Po 12 miesiącach bez różnic. Terapię u terapeuty podjęło 86% osób z listy oczekujących, 62% po programie komputerowym i 57% po samopomocy kierowanej |
Przegląd systematyczny poświęcony wyłącznie interwencjom telefonicznym objął osiem badań. Autorzy opisują korzystny wpływ na objawy, opłacalność leczenia, zadowolenie pacjentów, jakość życia i dostęp do pomocy, ale podkreślają, że badań ilościowych jest niewiele (Nematian i Ghadirian, 2026).
Terapia zdalna OCD w metaanalizach
| Praca | Materiał | Wynik |
|---|---|---|
| Wootton (2016) | 18 badań, 823 osoby | Terapia zdalna skuteczniejsza niż warunki kontrolne (g = 1,06; 95% przedział ufności 0,68–1,45); wyniki nieróżniące się znacząco od terapii twarzą w twarz (−0,21; −0,43 do 0,02). Duża poprawa zarówno w formach o niskiej (1,36), jak i wyższej intensywności (1,64) |
| Salazar de Pablo i wsp. (2023) | 22 badania z randomizacją, 1796 osób | Wobec warunków kontrolnych bez terapii poznawczo-behawioralnej: objawy OCD 0,936 (0,597–1,275), depresji 0,358, lęku 0,468. Wobec terapii twarzą w twarz bez istotnej różnicy (−0,104; −0,391 do 0,184). Im cięższe objawy na początku, tym słabiej wypadała terapia zdalna w porównaniu ze stacjonarną |
| Wang i wsp. (2026) | Metaanaliza sieciowa 61 badań z randomizacją, 3710 pacjentów; formy prowadzenia terapii poznawczo-behawioralnej | Wszystkie formy skuteczniejsze niż warunki kontrolne (−0,39 do −1,66). Bez istotnych różnic między terapią indywidualną, zdalną, samopomocą kierowaną, terapią intensywną czasowo i terapią z udziałem rodziny. Terapia indywidualna, zdalna i z udziałem rodziny skuteczniejsze niż grupowa (−0,38 do −0,60); większość form skuteczniejsza niż samopomoc bez wsparcia (−0,58 do −0,80) |
W metaanalizie sieciowej samopomoc bez wsparcia miała efekt mniejszy, ale nadal umiarkowany, a pacjenci częściej z niej rezygnowali niż z większości pozostałych form (Wang i wsp., 2026).
Wideoterapia i programy internetowe: dane z dużych grup
W szwedzkim badaniu 152 dzieci i nastolatków w wieku 8–17 lat porównano model stopniowany (16 tygodni terapii przez internet, a przy braku odpowiedzi terapia w poradni) z terapią w poradni od początku. Po 6 miesiącach wynik w skali CY-BOCS wyniósł 11,57 wobec 10,57 punktu; różnica 0,91 punktu mieściła się w przyjętej granicy 4 punktów. Po 3 miesiącach na leczenie nie odpowiedziało 46% uczestników w modelu stopniowanym i 30% w grupie terapii w poradni. Najczęstsze zdarzenia niepożądane w obu grupach to nasilenie lęku (30–36%) i objawów depresyjnych (20–28%) (Aspvall i wsp., 2021).
W analizie 3552 dorosłych leczonych ekspozycją z powstrzymaniem reakcji przez wideo objawy zmniejszyły się średnio o 43,4% (g = 1,0), a odpowiedź uzyskało 62,9% osób, podobnie przy objawach łagodnych, umiarkowanych i ciężkich. Terapeuta poświęcał jednemu pacjentowi średnio 10,6 godziny, a poprawa utrzymywała się do 12 miesięcy. Jest to badanie obserwacyjne, bez grupy kontrolnej, oparte na danych jednego dostawcy teleterapii (Feusner i wsp., 2022).
W analogicznej analizie 2173 dzieci i nastolatków mediana zmniejszenia objawów po 13–17 tygodniach wyniosła 38,46%, a kryteria pełnej odpowiedzi spełniło 53,4% leczonych. Poprawę obserwowano przy objawach łagodnych (40,3%), umiarkowanych (38,4%) i ciężkich (34,1%). W sesjach uczestniczył rodzic lub opiekun (Feusner i wsp., 2025).
Czego jeszcze nie wiemy
Nie wiadomo, jak sama terapia telefoniczna wypada w większych badaniach: oba badania z randomizacją liczyły po 72 osoby, a przegląd znalazł tylko osiem prac (Nematian i Ghadirian, 2026). Niepewna jest też trwałość efektów. U nastolatków po 12 miesiącach równoważności nie udało się potwierdzić, a autorzy badania szwedzkiego postulują ocenę trwałości wyników (Turner i wsp., 2014; Aspvall i wsp., 2021).
Otwarte pozostaje pytanie o pacjentów z ciężkim OCD: metaanaliza sugeruje, że mogą więcej zyskiwać w gabinecie, a dane obserwacyjne pokazują podobną poprawę niezależnie od nasilenia objawów (Salazar de Pablo i wsp., 2023; Feusner i wsp., 2022). Nie rozstrzygnięto wreszcie, czy terapia telefoniczna jest tańsza, bo wynik analizy opłacalności zależał od przyjętej miary (Tie i wsp., 2019).
Wnioski dla praktyki
- Terapię telefoniczną można traktować jako klinicznie równoważną alternatywę, gdy dostęp do terapii w gabinecie jest ograniczony albo gdy pacjent ją woli (Tie i wsp., 2019; Lovell i wsp., 2006).
- Treść leczenia pozostaje ta sama: ekspozycja z powstrzymaniem reakcji w 10–14 sesjach. Zmienia się tylko sposób kontaktu (Lovell i wsp., 2006; Turner i wsp., 2014).
- W pracy z nastolatkami warto włączać rodziców i zajmować się dostosowywaniem się rodziny do objawów, niezależnie od formy terapii (Nair i wsp., 2019).
- Przy ciężkich objawach warto rozważyć terapię w gabinecie albo model stopniowany, w którym brak odpowiedzi na leczenie zdalne prowadzi do terapii stacjonarnej (Salazar de Pablo i wsp., 2023; Aspvall i wsp., 2021).
- Materiały samopomocowe z ograniczonym wsparciem nie zastępują terapii prowadzonej przez terapeutę (Lovell i wsp., 2017), a samopomoc bez wsparcia wypadła słabiej niż większość pozostałych form (Wang i wsp., 2026).
- W metaanalizie sieciowej terapia zdalna była skuteczniejsza niż grupowa, więc nie jest wyborem gorszym od zajęć grupowych w poradni (Wang i wsp., 2026).
Najczęstsze pytania
Czy terapia OCD przez telefon jest skuteczna?
Tak. W dwóch badaniach z randomizacją, w tym jednym u nastolatków, dała wyniki równoważne terapii w gabinecie (Lovell i wsp., 2006; Turner i wsp., 2014).
Czy terapia online OCD działa tak samo jak w gabinecie?
Metaanalizy nie wykazują istotnych różnic między terapią zdalną a prowadzoną twarzą w twarz (Wootton, 2016; Salazar de Pablo i wsp., 2023). Przy ciężkich objawach terapia w gabinecie może być skuteczniejsza (Salazar de Pablo i wsp., 2023).
Jak wygląda terapia OCD na odległość?
To ta sama ekspozycja z powstrzymaniem reakcji, w badaniach 10–14 sesji, prowadzona przez telefon lub wideo zamiast w gabinecie (Lovell i wsp., 2006; Turner i wsp., 2014).
Czy terapia zdalna sprawdza się u dzieci i nastolatków z OCD?
Tak. Terapia telefoniczna nie była gorsza od stacjonarnej, a model zaczynający od terapii przez internet dał po 6 miesiącach wynik nie gorszy niż terapia w poradni (Turner i wsp., 2014; Aspvall i wsp., 2021).
Czy wystarczy poradnik albo program komputerowy?
Raczej nie. Samopomoc z ograniczonym wsparciem nie przyniosła klinicznie istotnej poprawy, a po roku nie było różnic wobec listy oczekujących (Lovell i wsp., 2017).
Źródła naukowe (14)
- Nematian F, Ghadirian F (2026)Effectiveness of telephone-based interventions in patients with obsessive-compulsive disorder: A systematic reviewArchives of psychiatric nursingprzegląd systematycznyDOI: 10.1016/j.apnu.2026.152167
- Lovell K i wsp. (2006)Telephone administered cognitive behaviour therapy for treatment of obsessive compulsive disorder: randomised controlled non-inferiority trialBMJ (Clinical research ed.)badanie z randomizacjąDOI: 10.1136/bmj.38940.355602.80
- Turner CM i wsp. (2014)Telephone cognitive-behavioral therapy for adolescents with obsessive-compulsive disorder: a randomized controlled non-inferiority trialJournal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatrybadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.jaac.2014.09.012
- Nair A i wsp. (2019)Moderators and predictors of outcomes in telephone delivered compared to face-to-face cognitive behaviour therapy for paediatric obsessive-compulsive disorder: preliminary evidence from a non-inferiority RCTCognitive behaviour therapybadanie z randomizacjąDOI: 10.1080/16506073.2018.1513555
- Lovell K i wsp. (2017)Low-intensity cognitive-behaviour therapy interventions for obsessive-compulsive disorder compared to waiting list for therapist-led cognitive-behaviour therapy: 3-arm randomised controlled trial of clinical effectivenessPLoS medicinebadanie z randomizacjąDOI: 10.1371/journal.pmed.1002337
- Wootton BM (2016)Remote cognitive-behavior therapy for obsessive-compulsive symptoms: A meta-analysisClinical psychology reviewmetaanalizaDOI: 10.1016/j.cpr.2015.10.001
- Salazar de Pablo G i wsp. (2023)Efficacy of remotely-delivered cognitive behavioural therapy for obsessive-compulsive disorder: An updated meta-analysis of randomised controlled trialsJournal of affective disordersmetaanalizaDOI: 10.1016/j.jad.2022.11.007
- Wang Y i wsp. (2026)Effectiveness and acceptability of cognitive-behavioural therapy delivery formats for obsessive-compulsive disorder: network meta-analysisThe British journal of psychiatry : the journal of mental sciencemetaanalizaDOI: 10.1192/bjp.2024.197
- Vogel PA i wsp. (2014)A pilot randomized controlled trial of videoconference-assisted treatment for obsessive-compulsive disorderBehaviour research and therapybadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.brat.2014.10.007
- Aspvall K i wsp. (2021)Effect of an Internet-Delivered Stepped-Care Program vs In-Person Cognitive Behavioral Therapy on Obsessive-Compulsive Disorder Symptoms in Children and Adolescents: A Randomized Clinical TrialJAMAbadanie z randomizacjąDOI: 10.1001/jama.2021.3839
- Feusner JD i wsp. (2022)Online Video Teletherapy Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder Using Exposure and Response Prevention: Clinical Outcomes From a Retrospective Longitudinal Observational StudyJournal of medical Internet researchbadanie obserwacyjneDOI: 10.2196/36431
- Feusner JD i wsp. (2025)Effectiveness of Video Teletherapy in Treating Obsessive-Compulsive Disorder in Children and Adolescents With Exposure and Response Prevention: Retrospective Longitudinal Observational StudyJournal of medical Internet researchbadanie obserwacyjneDOI: 10.2196/66715
- Abramowitz JS i wsp. (2026)Management of obsessive-compulsive disorder in adultsBMJ (Clinical research ed.)przeglądDOI: 10.1136/bmj-2024-083443
- Tie H i wsp. (2019)Cost-effectiveness analysis of telephone cognitive-behaviour therapy for adolescents with obsessive-compulsive disorderBJPsych openbadanie z randomizacjąDOI: 10.1192/bjo.2018.73
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?


