Interwencje oparte na uważności zmniejszają objawy depresji, lęku i stresu u dorosłych z chorobą nowotworową, ale ocena wielkości tego efektu zależy od metaanalizy: od małego (0,32) do bardzo dużego (ponad 1,0). Różnice wynikają z doboru badań, rodzaju grupy kontrolnej i przewagi prób z udziałem kobiet z rakiem piersi. Efekty słabną z czasem, a w przypadku depresji często nie utrzymują się po kilku miesiącach. Programy prowadzone przez internet działają podobnie jak stacjonarne.

Interwencje oparte na uważności u dorosłych pacjentów onkologicznych: depresja, lęk i stres
- 1W 29 badaniach z randomizacją efekt dotyczący dystresu psychicznego był mały: g = 0,32 po programie i 0,19 w późniejszej obserwacji (Cillessen i wsp., 2019).
- 2Najnowsza metaanaliza 45 badań podaje efekty bardzo duże (depresja −0,92, lęk −1,06, stres −1,50), przy dużej niejednorodności i przewadze badań u kobiet z rakiem piersi (Ajele i Idemudia, 2026).
- 3Poprawa w zakresie lęku utrzymuje się co najmniej kilka miesięcy, a w zakresie depresji krócej (Chayadi i wsp., 2022; Nissen i wsp., 2020).
- 4MBCT prowadzona przez internet zmniejszała dystres w stopniu podobnym do wersji stacjonarnej: d = 0,71 i 0,45 wobec zwykłej opieki (Compen i wsp., 2018).
Jakie programy badano
Badano trzy standardowe programy: redukcję stresu opartą na uważności (ang. mindfulness-based stress reduction, MBSR), terapię poznawczą opartą na uważności (ang. mindfulness-based cognitive therapy, MBCT) oraz program powrotu do zdrowia po chorobie nowotworowej oparty na uważności (ang. mindfulness-based cancer recovery, MBCR). Oceniano także programy zmodyfikowane i krótsze od standardowych oraz wersje prowadzone przez stronę internetową lub aplikację.
Jak duży jest efekt
| Metaanaliza | Materiał | Wynik |
|---|---|---|
| Cillessen i wsp. (2019) | 29 badań z randomizacją, 3274 osoby w trakcie leczenia i po nim | Dystres psychiczny: g = 0,32 (95% przedział ufności 0,22–0,41) po programie i 0,19 (0,07–0,30) w obserwacji |
| Chayadi i wsp. (2022) | 36 badań, w tym 16 z randomizacją | Wobec grup kontrolnych: lęk 0,56, depresja 0,43, zmęczenie związane z chorobą 0,42 |
| Štánerová i wsp. (2025) | Pacjenci w trakcie leczenia onkologicznego lub do sześciu miesięcy po jego zakończeniu; 19 badań dla depresji, 20 dla lęku | Depresja −0,60 (−0,79 do −0,41), lęk −0,64 (−0,83 do −0,46), jakość życia 0,50 (0,33–0,67); jakość dowodów niska |
| Ajele i Idemudia (2026) | 45 badań z randomizacją, 7395 osób | Depresja −0,92, lęk −1,06, stres −1,50; duża niejednorodność |
Przegląd dziesięciu wcześniejszych opracowań podsumował te efekty jako małe do średnich w zakresie lęku, depresji, stresu i jakości życia (Pedro i wsp., 2021).
Skąd tak duże różnice między metaanalizami
Pierwszym źródłem różnic jest grupa kontrolna: efekty były większe w badaniach z bierną grupą kontrolną (Cillessen i wsp., 2019). Znaczenie ma też rodzaj programu. W najnowszej metaanalizie największe efekty dawały programy zmodyfikowane (−1,57), mniejsze MBSR (−0,72) i MBCT (−0,68). Z kolei we wcześniejszej metaanalizie lepsze wyniki uzyskiwały badania trzymające się oryginalnych podręczników (Ajele i Idemudia, 2026; Cillessen i wsp., 2019).
Liczy się również skład prób i wiek uczestników. Najsilniejsze efekty stwierdzono u kobiet z rakiem piersi (−1,48), a większość dowodów pochodzi właśnie z tej grupy, co ogranicza wnioski dotyczące innych nowotworów (Ajele i Idemudia, 2026). Większe efekty obserwowano u młodszych pacjentów (Cillessen i wsp., 2019). Ostatnia sprawa to jakość badań: u pacjentów w trakcie leczenia jakość dowodów oceniono jako niską z powodu niewyjaśnionej niejednorodności i ryzyka błędu w większości badań (Štánerová i wsp., 2025).
Ostrożniejsze oszacowania, oparte na samych badaniach z randomizacją i uwzględniające obserwację po programie, mieszczą się więc w dolnej części tego zakresu.
Trwałość efektów
Efekt dotyczący dystresu zmniejszał się z 0,32 bezpośrednio po programie do 0,19 w późniejszej obserwacji (Cillessen i wsp., 2019). Przewaga nad grupą kontrolną utrzymywała się co najmniej trzy miesiące dla lęku i zmęczenia, ale nie dla objawów depresyjnych (Chayadi i wsp., 2022).
Po internetowym programie MBCT poprawa w zakresie lęku utrzymała się po sześciu miesiącach (d = 0,40), a w zakresie depresji już nie (Nissen i wsp., 2020). Po sześciotygodniowym programie dla młodszych kobiet po leczeniu raka piersi efekty dotyczące stresu i objawów depresyjnych nie utrzymały się po trzech miesiącach, choć w tym pomiarze odnotowano mniejszy dystres związany z chorobą (Bower i wsp., 2015). Autorzy przeglądu opracowań zbiorczych oceniają, że efekty na ogół nie utrzymują się w dłuższej obserwacji (Pedro i wsp., 2021).
Programy internetowe
Metaanaliza 15 badań z randomizacją (1613 osób) nad programami prowadzonymi przez strony internetowe i aplikacje wykazała zmniejszenie lęku (−0,48; 95% przedział ufności −0,75 do −0,20), depresji (−0,36; −0,61 do −0,11), dystresu (−0,50) i odczuwanego stresu (−0,89) oraz poprawę jakości życia (0,37) w porównaniu ze standardową opieką (Wang i wsp., 2024).
| Badanie | Uczestnicy i porównanie | Wynik |
|---|---|---|
| Compen i wsp. (2018) | 245 pacjentów z nasilonym dystresem: MBCT stacjonarnie (77), MBCT indywidualnie przez internet (90), zwykła opieka (78) | Mniejszy dystres po obu formach: d = 0,45 (stacjonarnie) i 0,71 (internet); bez poprawy fizycznej jakości życia |
| Nissen i wsp. (2020) | 150 osób po leczeniu raka piersi lub prostaty: MBCT przez internet ze wsparciem terapeuty albo lista oczekujących | Po programie: lęk d = 0,45, depresja d = 0,42 |
| Badaghi i wsp. (2025) | 186 osób: program mieszany w grupie (57), program samodzielny bez wsparcia (75), zwykła opieka (54) | Program w grupie: d = 0,38 po programie i 0,64 po trzech miesiącach; program samodzielny: różnica dopiero po trzech miesiącach (0,48) |
Lęk przed nawrotem choroby
Interwencje typu umysł–ciało, w tym oparte na medytacji, zmniejszały lęk przed nawrotem w stopniu małym do średniego (g = −0,36; 95% przedział ufności −0,49 do −0,23; 19 badań, 2806 osób), a efekt utrzymywał się w obserwacji trwającej przeciętnie 8 miesięcy (Hall i wsp., 2018). W badaniu porównującym MBCT stacjonarną i internetową ze zwykłą opieką obie formy zmniejszały lęk przed nawrotem i ruminacje (Compen i wsp., 2018). W metaanalizie samych programów internetowych różnica w zakresie lęku przed nawrotem nie była jednak istotna (Wang i wsp., 2024).
Czego jeszcze nie wiemy
Nie wiadomo, jak utrwalić efekty, zwłaszcza w zakresie objawów depresyjnych, ani jak programy działają u mężczyzn i u osób z nowotworami innymi niż rak piersi (Ajele i Idemudia, 2026). Nie wiadomo też, jak wypadają w porównaniu z innymi aktywnymi formami pomocy, a nie tylko z listą oczekujących i zwykłą opieką (Cillessen i wsp., 2019). Nie ustalono, które elementy programów odpowiadają za poprawę; wiadomo tylko, że większy wzrost umiejętności uważności wiązał się z większym spadkiem dystresu (Cillessen i wsp., 2019).
Wnioski dla praktyki
- Programy oparte na uważności można proponować pacjentom onkologicznym z nasilonym dystresem, lękiem lub obniżonym nastrojem, także w trakcie leczenia (Štánerová i wsp., 2025; Compen i wsp., 2018).
- Pacjentowi warto uczciwie powiedzieć, że przeciętna poprawa jest umiarkowana i może słabnąć po kilku miesiącach, dlatego dobrze zaplanować podtrzymywanie praktyki lub spotkania przypominające (Cillessen i wsp., 2019; Pedro i wsp., 2021).
- Gdy udział w zajęciach stacjonarnych jest dla pacjenta trudny, uzasadniona jest wersja internetowa (Compen i wsp., 2018; Wang i wsp., 2024).
- Program w grupie daje poprawę szybciej niż program samodzielny bez wsparcia (Badaghi i wsp., 2025).
- Przy utrzymujących się objawach depresyjnych sam trening uważności może nie wystarczyć; warto monitorować nastrój po zakończeniu programu (Chayadi i wsp., 2022; Nissen i wsp., 2020).
Najczęstsze pytania
Czy trening uważności pomaga pacjentom onkologicznym?
Tak. W badaniach z randomizacją zmniejszał dystres psychiczny, lęk i objawy depresyjne, przeciętnie w stopniu małym do umiarkowanego (Cillessen i wsp., 2019; Štánerová i wsp., 2025).
Jak długo utrzymuje się poprawa?
W zakresie lęku co najmniej kilka miesięcy, w zakresie depresji krócej (Chayadi i wsp., 2022; Nissen i wsp., 2020).
Czy program internetowy jest równie dobry jak grupa stacjonarna?
W bezpośrednim porównaniu ze zwykłą opieką obie formy zmniejszały dystres w podobnym stopniu (Compen i wsp., 2018).
Czy uważność zmniejsza lęk przed nawrotem?
Interwencje typu umysł–ciało zmniejszały go w stopniu małym do średniego (Hall i wsp., 2018), choć dla samych programów internetowych wynik nie był istotny (Wang i wsp., 2024).
Dlaczego niektóre opracowania podają bardzo duże efekty?
Bo wyniki są bardzo niejednorodne: największe efekty dają programy zmodyfikowane i badania u kobiet z rakiem piersi (Ajele i Idemudia, 2026), a efekt rośnie także przy biernej grupie kontrolnej (Cillessen i wsp., 2019).
Źródła naukowe (11)
- Ajele KW, Idemudia ES (2026)Mindfulness-Based Interventions for Depression, Anxiety, and Stress in Adults With Cancer: A Stratified Subgroup Meta-AnalysisPsycho-oncologymetaanalizaDOI: 10.1002/pon.70424
- Štánerová E, Zelenayová V, Rajčáni J (2025)Mindfulness-based interventions for cancer patients in standard treatment: A meta-analysis of effects on depression, anxiety, and quality of lifeJournal of psychosomatic researchmetaanalizaDOI: 10.1016/j.jpsychores.2025.112312
- Cillessen L i wsp. (2019)Mindfulness-based interventions for psychological and physical health outcomes in cancer patients and survivors: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trialsPsycho-oncologymetaanalizaDOI: 10.1002/pon.5214
- Chayadi E, Baes N, Kiropoulos L (2022)The effects of mindfulness-based interventions on symptoms of depression, anxiety, and cancer-related fatigue in oncology patients: A systematic review and meta-analysisPloS onemetaanalizaDOI: 10.1371/journal.pone.0269519
- Wang T i wsp. (2024)Effectiveness of Web-Based Mindfulness-Based Interventions for Patients With Cancer: Systematic Review and Meta-AnalysesJournal of medical Internet researchmetaanalizaDOI: 10.2196/47704
- Nissen ER i wsp. (2020)Internet-delivered mindfulness-based cognitive therapy for anxiety and depression in cancer survivors: A randomized controlled trialPsycho-oncologybadanie z randomizacjąDOI: 10.1002/pon.5237
- Badaghi N i wsp. (2025)Randomized Controlled Trial of Group-Blended and Individual-Unguided Online Mindfulness-Based Cognitive Therapy to Reduce Psychological Distress in People With CancerPsycho-oncologybadanie z randomizacjąDOI: 10.1002/pon.70286
- Pedro J i wsp. (2021)Evidence of psychological and biological effects of structured Mindfulness-Based Interventions for cancer patients and survivors: A meta-reviewPsycho-oncologyprzeglądDOI: 10.1002/pon.5771
- Hall DL i wsp. (2018)Mind-body interventions for fear of cancer recurrence: A systematic review and meta-analysisPsycho-oncologymetaanalizaDOI: 10.1002/pon.4757
- Bower JE i wsp. (2015)Mindfulness meditation for younger breast cancer survivors: a randomized controlled trialCancerbadanie z randomizacjąDOI: 10.1002/cncr.29194
- Compen F i wsp. (2018)Face-to-Face and Internet-Based Mindfulness-Based Cognitive Therapy Compared With Treatment as Usual in Reducing Psychological Distress in Patients With Cancer: A Multicenter Randomized Controlled TrialJournal of clinical oncology : official journal of the American Society of Clinical Oncologybadanie z randomizacjąDOI: 10.1200/JCO.2017.76.5669
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?


