Czy schizofrenia to rozdwojenie jaźni? Obalamy największy mit o tej chorobie

Skąd wziął się mit o rozdwojeniu jaźni i schizofrenii?

Mit ma konkretną datę urodzenia. W 1911 roku szwajcarski psychiatra Eugen Bleuler wprowadził termin „schizofrenia", wywodząc go od greckich słów: schizo (rozszczepiam) i fren (umysł). Chodziło mu o rozszczepienie umysłu w sensie rozerwania połączeń między myśleniem, emocjami a zachowaniem, nie o dosłowne rozdzielenie tożsamości na dwie lub więcej osobowości. Niestety, słowo „rozszczepienie" zrobiło swoją robotę w wyobraźni publiczności.

Kultura popularna szybko podchwyciła pomysł dwóch różnych tożsamości w jednym ciele. Filmy, powieści i seriale przez dekady przedstawiały bohaterów z diagnozą schizofrenii jako ludzi, którzy raz są spokojni, a chwilę później stają się kimś zupełnie innym. Tymczasem takie rozszczepienie osobowości to opis zupełnie innego zaburzenia psychicznego. Uproszczenie językowe zamieniło się w trwały mit, który do dziś krzywdzi chorych.

Czym naprawdę jest schizofrenia? Objawy, które zaskakują

Schizofrenia to poważna psychoza, czyli zaburzenie, w którym chory traci kontakt z rzeczywistością. Nie oznacza to jednak, że ma dwie lub więcej osobowości. Obraz kliniczny tej choroby tworzą dwie główne grupy symptomów.

Objawy pozytywne to te, które pojawiają się „ponad" normalne funkcjonowanie: halucynacje (najczęściej słuchowe, czyli głosy), urojenia (fałszywe, niepodatne na korektę przekonania, np. o prześladowaniu) oraz zaburzenia myślenia, takie jak dezorganizacja wypowiedzi. Objawy negatywne natomiast oznaczają utratę funkcji, które wcześniej były obecne: spłycenie afektu, wycofanie społeczne, brak motywacji czy zubożenie mowy. Ponadto wielu pacjentów zmaga się z zaburzeniami poznawczymi, obejmującymi problemy z pamięcią i koncentracją. Żaden z tych objawów nie przypomina zmiany tożsamości.

Czym jest rozdwojenie jaźni? Osobowość mnoga wyjaśniona

Rozdwojenie jaźni, czyli potocznie osobowość wieloraka lub osobowość mnoga, to termin, który w psychiatrii odpowiada zaburzeniu dysocjacyjnemu tożsamości (dawniej nazywanemu dysocjacyjną osobowością mnogą). Zaburzenie dysocjacyjne tożsamości to dysocjacyjne zaburzenie tożsamości, należące do kategorii zaburzeń dysocjacyjnych, całkowicie odrębnej od psychoz.

W zaburzeniu dysocjacyjnym tożsamości chory rzeczywiście doświadcza funkcjonowania różnych stanów tożsamości, które mogą przejmować kontrolę nad zachowaniem. Rozpoznanie tego stanu nie ma nic wspólnego ze schizofrenią. Zaburzenia dysocjacyjne najczęściej wynikają z traumatycznych doświadczeń we wczesnym dzieciństwie, natomiast schizofrenia ma podłoże neurobiologiczne i genetyczne. To dwa różne schorzenia, wymagające zupełnie odmiennego podejścia terapeutycznego.

Co mówią badania? Schizofrenia pod lupą nauki

Badania nad schizofrenią jednoznacznie pokazują, że jest to choroba o złożonym tle genetycznym i biologicznym. Naukowcy wskazują na rolę genów związanych z układem dopaminowym, nieprawidłowości w połączeniach nerwowych oraz czynniki środowiskowe, takie jak stres, infekcje wirusowe w życiu płodowym czy używanie substancji psychoaktywnych. Szacuje się, że na schizofrenię choruje około 1% populacji globalnej, co oznacza dziesiątki milionów ludzi na świecie.

Badania zespołu Solmi opublikowane w 2023 roku w ramach Global Burden of Disease wskazują, że schizofrenia pozostaje jedną z najważniejszych przyczyn niepełnosprawności wynikającej z zaburzeń psychicznych. Co istotne, epizod psychotyczny niekoniecznie oznacza trwałe upośledzenie funkcjonowania. Długoterminowe badania obserwacyjne pokazują, że część pacjentów ze schizofrenią przy odpowiednim procesie leczenia osiąga stabilną remisję i prowadzi względnie normalne życie.