Trening uważności u pielęgniarek wiąże się w metaanalizach badań z randomizacją z mniejszym wypaleniem zawodowym, a w metaanalizie Wu i wsp. (2026) także z mniejszym zmęczeniem współczuciem i stresem traumatycznym. Wielkość efektu różni się jednak wyraźnie między przeglądami, a badania są nieliczne i różnią się protokołami oraz narzędziami pomiaru. Pewność danych jest ograniczona, a o trwałości efektów po kilku miesiącach wiadomo bardzo mało. Trening uważności ma być elementem szerszej troski o personel, a nie zamiennikiem zmian w organizacji pracy.

Trening uważności u pielęgniarek: wypalenie zawodowe, zmęczenie współczuciem i stres traumatyczny
- 1Wypalenie zawodowe pielęgniarek było mniejsze po treningu uważności, ze standaryzowaną różnicą średnich od -0,45 w 10 badaniach z udziałem 912 osób (Du i wsp., 2026) do -1,43 w 16 pracach z udziałem 1384 osób (Dou i wsp., 2025).
- 2Zmęczenie współczuciem spadło po treningu uważności w 4 badaniach z udziałem 296 pielęgniarek (SMD -1,11), ale niejednorodność wyników wynosiła 91% (Wu i wsp., 2026).
- 3Stres traumatyczny zmniejszył się w 3 badaniach z udziałem 222 pielęgniarek (SMD -0,99) przy niejednorodności 0% (Wu i wsp., 2026).
- 4Poprawa stresu utrzymywała się do 3 miesięcy, a dłuższą obserwację miały tylko dwa badania, bez istotnych efektów długoterminowych (Wang i wsp., 2023).
Na czym polega trening uważności u pielęgniarek
Trening uważności (ang. mindfulness) Ramachandran i wsp. (2023) opisują jako rozwijanie świadomości bieżących doznań fizycznych, emocji i myśli, które ma pomagać w regulowaniu zachowania. Częstym wzorcem jest redukcja stresu oparta na uważności (ang. Mindfulness-Based Stress Reduction, MBSR); w badaniu Talebiazar i wsp. (2025) było to osiem sesji grupowych z medytacją, jogą i omówieniami oraz materiały do ćwiczeń w domu.
Badano też skrócone wersje MBSR (Ghawadra i wsp., 2019) oraz programy prowadzone na żywo, z nagrań dźwiękowych albo w aplikacjach mobilnych (Panagou i wsp., 2025). Zmęczenie współczuciem Al-Jdeetawey i wsp. (2025) rozumieją jako połączenie wypalenia i wtórnego stresu traumatycznego, a jego przeciwwagą jest satysfakcja ze współczucia.
Trening uważności u pielęgniarek a wypalenie zawodowe
Metaanalizy opisują mniejsze wypalenie po treningu uważności, ale wielkość efektu bardzo się różni: standaryzowana różnica średnich (SMD) wynosiła -0,45 w pracy Du i wsp. (2026), -0,89 u Wu i wsp. (2026) i -1,43 u Dou i wsp. (2025). Wang i wsp. (2023) w 15 badaniach opisali niższe wyczerpanie emocjonalne i depersonalizację oraz wyższe poczucie dokonań osobistych, przy czym korzyści dla wypalenia pojawiały się z opóźnieniem.
Ostrożniej wypadają dwie inne prace. Ramachandran i wsp. (2023) w 14 badaniach z udziałem 1077 pielęgniarek (11 w metaanalizie) znaleźli przewagę nad biernym porównaniem tylko w poczuciu dokonań osobistych, a wobec aktywnych grup porównawczych trening był równie skuteczny. W metaanalizie Suleiman-Martos i wsp. (2020), obejmującej 17 prac i 632 pielęgniarki, autorzy piszą o niższym wyczerpaniu emocjonalnym i depersonalizacji, ale podane przedziały ufności obejmują zero. Miara I² w tabeli 1 pokazuje, jaka część zmienności wyników wynika z różnic między badaniami.
| Praca | Materiał | Wynik | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Wu i wsp., 2026 | 7 badań z randomizacją, 578 pielęgniarek | zmęczenie współczuciem SMD -1,11 (od -1,94 do -0,28); wypalenie SMD -0,89 (od -1,27 do -0,51); stres traumatyczny SMD -0,99 (od -1,27 do -0,71) | I² odpowiednio 91%, 76% i 0%; błędu publikacji nie dało się ocenić |
| Du i wsp., 2026 | 10 badań z randomizacją, 912 pielęgniarek (455 w grupach treningu) | stres SMD -0,99 (od -1,38 do -0,60); wypalenie SMD -0,45 (od -0,76 do -0,14) | test Eggera bez cech błędu publikacji |
| Dou i wsp., 2025 | 16 prac, 1384 osoby | wypalenie SMD -1,43 (od -1,94 do -0,92); odporność psychiczna, różnica średnich (MD) 9,78 (od 0,38 do 19,17); jakość snu SMD -1,1 (od -1,79 do -0,41) | pewność danych umiarkowana do niskiej |
| Wang i wsp., 2023 | 15 badań, 1165 osób | stres SMD -0,81 (od -1,11 do -0,52); lęk SMD -0,30 (od -0,72 do 0,13); depresja SMD -0,24 (od -0,55 do 0,07); wyczerpanie emocjonalne SMD -4,27 (od -5,94 do -2,59); depersonalizacja SMD -2,89 (od -4,24 do -1,54); poczucie dokonań SMD 2,81 (od 0,12 do 5,50) | pewność danych dla stresu bardzo niska; lęk i depresja bez istotnego efektu |
| Suleiman-Martos i wsp., 2020 | 17 prac, 632 pielęgniarki | różnice średnich: wyczerpanie emocjonalne 1,32 (od -9,41 do 6,78); depersonalizacja 1,91 (od -4,50 do 0,68); poczucie dokonań 2,12 (od -9,91 do 14,14) | przedziały ufności obejmują zero |
Zmęczenie współczuciem i stres traumatyczny
W metaanalizie Wu i wsp. (2026) zmęczenie współczuciem oceniano w czterech badaniach z udziałem 296 pielęgniarek, a stres traumatyczny w trzech badaniach z udziałem 222 pielęgniarek; w obu przypadkach wyniki po interwencji były niższe, przy niejednorodności 91% i 0%. Danych o wpływie treningu uważności na objawy zespołu stresu pourazowego (PTSD) jest mało (Ramachandran i wsp., 2023). Pojedyncze badania u pielęgniarek oddziałów intensywnej terapii dziecięcej i po traumie związanej z COVID-19 opisują ten sam kierunek zmian (tabela 2).
Stres, nastrój i sen
Stres zawodowy zmniejszał się w metaanalizach Du i wsp. (2026) oraz Wang i wsp. (2023); w tej drugiej poprawa utrzymywała się do 3 miesięcy, bez istotnego wpływu na lęk i depresję. Ramachandran i wsp. (2023) opisują z kolei mniejszą depresję wobec biernych grup kontrolnych. Dou i wsp. (2025) podają poprawę jakości snu i odporności psychicznej, tę drugą z szerokim przedziałem ufności. U zespołów nocnych zmian zaburzenia snu zmniejszyły się po treningu uważności i po programie aktywności fizycznej, a zmęczenie współczuciem najbardziej poprawiło się w ramieniu uważności (Wyche i wsp., 2025).
Pojedyncze badania w różnych grupach pielęgniarek
Badania zebrane w tabeli 2 mają od 56 do 204 uczestników, a w pracy Wyche i wsp. (2025) liczba osób wypełniających ankiety spadła z 82 do 23.
| Praca | Uczestnicy | Interwencja | Wynik |
|---|---|---|---|
| Talebiazar i wsp., 2025 | 60 pielęgniarek z ośrodka ratownictwa medycznego | MBSR, 8 sesji, wobec grupy kontrolnej | różnice we wszystkich podskalach stresu zawodowego (p < 0,05) i w podskalach wypalenia (p < 0,001) |
| Al-Jdeetawey i wsp., 2025 | 204 pielęgniarki oddziałów intensywnej terapii dziecięcej (102 i 102), losowanie 4 szpitali | krótka interwencja uważności przez 6 tygodni | niższe wypalenie i wtórny stres traumatyczny, wyższa satysfakcja ze współczucia |
| Wyche i wsp., 2025 | zespoły pielęgniarskie nocnych zmian z 18 oddziałów; 82 osoby na początku, 33 po 8 tygodniach, 23 w 18. tygodniu | uważność albo aktywność fizyczna, potem obie, w okresach 8-tygodniowych | mniej zaburzeń snu w obu ramionach; największa poprawa zmęczenia współczuciem w ramieniu uważności |
| Reyes i wsp., 2025 | 56 pielęgniarek pierwszej linii z USA po traumie związanej z COVID-19 | aplikacja MABSA wobec listy oczekujących | mniej objawów PTSD, unikania doświadczeniowego i ruminacji u osób czarnoskórych i białych |
Jak pielęgniarki opisują trening uważności
Hayter (2021) połączył cztery badania jakościowe i trzy o metodach mieszanych; wyodrębnione tematy dotyczyły rozumienia stresu, cenionych elementów treningu, dbania o siebie, trudności treningu oraz jego wykonalności i akceptacji. W przeglądzie 12 prac o pielęgniarkach onkologicznych i hematologicznych, w tym 8 interwencyjnych, programy były na ogół dobrze przyjmowane, a opisywane korzyści obejmowały jakość życia zawodowego, odporność psychiczną, radzenie sobie ze stresem i sen (Panagou i wsp., 2025).
Ghawadra i wsp. (2019) w dziewięciu badaniach MBSR opisują mniejszy stres, lęk, depresję i wypalenie oraz większą satysfakcję z pracy. Przegląd van der Riet i wsp. (2018), obejmujący 16 prac z udziałem pielęgniarek i studentów pielęgniarstwa, wskazuje korzystny wpływ medytacji uważności między innymi na stres, wypalenie i empatię, ale większość badań była mała i prowadzona lokalnie.
Czego jeszcze nie wiemy
Mało wiadomo o trwałości efektów. Wang i wsp. (2023) opisują poprawę stresu do 3 miesięcy, ale późniejsze pomiary miały tylko dwa badania, bez istotnych efektów długoterminowych; Du i wsp. (2026) także postulują badania nad trwałością korzyści. Nie wiadomo też, który protokół sprawdza się najlepiej, bo badania różnią się przebiegiem interwencji i narzędziami pomiaru (Wu i wsp., 2026).
Wu i wsp. (2026) uznają, że obecne dane nie wystarczają do rutynowego wprowadzania treningu jako samodzielnej interwencji dla personelu. Analiza Reyes i wsp. (2025) sugeruje, że odpowiedź na interwencję może różnić się między grupami rasowymi: czarnoskórzy uczestnicy mieli większą poprawę w zakresie unikania doświadczeniowego niż biali.
Wnioski dla praktyki
- Trening uważności można proponować pielęgniarkom jako jeden z elementów programu wsparcia, obok działań dotyczących obciążenia pracą, obsady i dostępu do pomocy psychologicznej (Wu i wsp., 2026).
- Wielkość efektu dla wypalenia jest niepewna i udokumentowana głównie krótkoterminowo, więc warto zaplanować ponowną ocenę po zakończeniu programu.
- Programy uważności badano też w pojedynczych grupach pielęgniarek: krótką 6-tygodniową interwencję na oddziałach intensywnej terapii dziecięcej (Al-Jdeetawey i wsp., 2025), 8-sesyjny MBSR w ratownictwie medycznym (Talebiazar i wsp., 2025) i program uważności na nocnych zmianach (Wyche i wsp., 2025).
- Planując program, trzeba przewidzieć wsparcie dla regularnej praktyki własnej uczestników (Ramachandran i wsp., 2023).
- U pielęgniarek z objawami PTSD trening uważności nie zastępuje diagnozy i leczenia, a dane o jego wpływie na PTSD są skąpe.
Najczęstsze pytania
Czy trening uważności zmniejsza wypalenie zawodowe pielęgniarek?
Metaanalizy badań z randomizacją opisują mniejsze wypalenie po treningu, z SMD od -0,45 (Du i wsp., 2026) do -1,43 (Dou i wsp., 2025). Pewność danych jest jednak umiarkowana do niskiej, a u Ramachandran i wsp. (2023) przewaga nad biernym porównaniem dotyczyła tylko poczucia dokonań osobistych.
Czym zmęczenie współczuciem różni się od wypalenia?
Al-Jdeetawey i wsp. (2025) rozumieją zmęczenie współczuciem jako połączenie wypalenia i wtórnego stresu traumatycznego. W metaanalizie Wu i wsp. (2026) trening uważności wiązał się z jego zmniejszeniem, ale przy bardzo dużej niejednorodności wyników.
Jak długo utrzymują się efekty?
Wang i wsp. (2023) opisują poprawę stresu do 3 miesięcy po treningu. Dłuższą obserwację miały tylko dwa badania, bez istotnych efektów długoterminowych, więc trwałość efektów pozostaje nieznana.
Czy wystarczy aplikacja na smartfon?
U 56 pielęgniarek po traumie związanej z COVID-19 aplikacja MABSA zmniejszyła objawy PTSD wobec listy oczekujących (Reyes i wsp., 2025), a aplikacje stosowano też u pielęgniarek onkologicznych (Panagou i wsp., 2025). Porównaniem była lista oczekujących, a nie zajęcia prowadzone na żywo, więc z tych danych nie wynika, czy sama aplikacja wystarczy.
Czy trening uważności może zastąpić zmiany w organizacji pracy?
Nie. Wu i wsp. (2026) piszą, że takie programy powinny uzupełniać, a nie zastępować działania dotyczące obciążenia pracą, obsady, warunków pracy i dostępu do pomocy psychologicznej.
Źródła naukowe (14)
- Wu C, Zhang L, Xu X (2026)Mindfulness-Based Interventions for Nurses: A Meta-Analysis of Effects on Compassion Fatigue, Job Burnout, and Traumatic Stress.International nursing reviewmetaanalizaDOI: 10.1111/inr.70245
- Du J, Sha R, Wang Y (2026)Cultivating Resilience: Meta-Analysis of Mindfulness-Based Training for Nurse Stress and Burnout Mitigation.Journal of psychosocial nursing and mental health servicesmetaanalizaDOI: 10.3928/02793695-20250506-02
- Dou J i wsp. (2025)Effectiveness of mindfulness-based interventions on burnout, resilience and sleep quality among nurses: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials.BMC nursingmetaanalizaDOI: 10.1186/s12912-025-03101-0
- Ramachandran HJ i wsp. (2023)Effectiveness of mindfulness-based interventions on psychological well-being, burnout and post-traumatic stress disorder among nurses: A systematic review and meta-analysis.Journal of clinical nursingmetaanalizaDOI: 10.1111/jocn.16265
- Wang Q i wsp. (2023)Effects of a mindfulness-based interventions on stress, burnout in nurses: a systematic review and meta-analysis.Frontiers in psychiatrymetaanalizaDOI: 10.3389/fpsyt.2023.1218340
- Suleiman-Martos N i wsp. (2020)The effect of mindfulness training on burnout syndrome in nursing: A systematic review and meta-analysis.Journal of advanced nursingmetaanalizaPubMed: 32026484
- Panagou A i wsp. (2025)The Potential of Mindfulness in Oncology Nursing: A Systematic Review.Current health sciences journalprzegląd systematycznyPubMed: 42006112
- Hayter M (2021)Nurses' experiences of the effects of mindfulness training: a qualitative systematic review and meta-synthesis.Professioni infermieristicheprzegląd systematycznyPubMed: 35363964
- Ghawadra SF i wsp. (2019)Mindfulness-based stress reduction for psychological distress among nurses: A systematic review.Journal of clinical nursingprzegląd systematycznyDOI: 10.1111/jocn.14987
- van der Riet P, Levett-Jones T, Aquino-Russell C (2018)The effectiveness of mindfulness meditation for nurses and nursing students: An integrated literature review.Nurse education todayprzegląd systematycznyDOI: 10.1016/j.nedt.2018.03.018
- Talebiazar N i wsp. (2025)Does mindfulness-based stress reduction training have an impact on the occupational burnout and stress experienced by nurses? A randomized controlled trial.International archives of occupational and environmental healthbadanie z randomizacjąDOI: 10.1007/s00420-024-02078-8
- Al-Jdeetawey NA i wsp. (2025)Effectiveness of a Brief Mindfulness-Based Intervention on Compassion Fatigue and Compassion Satisfaction in Pediatric Nurses.Worldviews on evidence-based nursingbadanie z randomizacjąPubMed: 39936312
- Wyche H i wsp. (2025)Interventions to promote well-being of nightshift nursing team members.Journal of pediatric nursingbadanie z randomizacjąDOI: 10.1016/j.pedn.2025.02.008
- Reyes AT i wsp. (2025)Racial Differences in Trauma Outcomes After a Mindfulness App Intervention in Frontline Nurses: A Secondary Data Analysis.Issues in mental health nursingbadanie z randomizacjąDOI: 10.1080/01612840.2025.2556448
Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.
Czy ten artykuł był pomocny?


