Psychopedia
Znajdź specjalistę
Umów wizytę
Psychopedia
Umów wizytę
Strona Główna
Katalog specjalistówDobierz specjalistę AIAISpecjalista dnia
Psychologia dla każdegoSamorozwójFakty vs Mity
Artykuły dla specjalistówDołącz do PsychopediiZałóż profilPlany i cennikAI Asystent SesjiWkrótce
Wszystkie testyTest na depresję (PHQ-9)Test na lęk (GAD-7)DASS-21
Czat z terapeutąWkrótceAsystent AIWkrótceAplikacja mobilnaWkrótce
Zaloguj się

Newsletter w przygotowaniu

Zostaw adres, a napiszemy, gdy newsletter ruszy.

Psychopedia

Twoje źródło wiedzy o zdrowiu psychicznym. Portal edukacyjny Mentali.

Treści
Psychologia dla każdegoSamorozwójFakty vs MityTesty przesiewoweZasięg działania
Specjaliści
Znajdź specjalistęUmów wizytęCzat z terapeutą (wkrótce)Specjalista dniaRegulamin dla specjalistów
Narzędzia dla specjalistów
PlanyAI Asystent Sesji (wkrótce)Biblioteka protokołów (wkrótce)Dashboard (wkrótce)
Firma
O PsychopediiJak tworzymy treściPrywatnośćKontakt
© 2026 Psychopedia by Mentali Sp. z o.o.Treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują profesjonalnej diagnozy.
Artykuły
Psychologia dla każdegoSamorozwójFakty vs MityDla Specjalistów
Kobieta siedzi na szarej kanapie z głową opartą na dłoni i rozmawia z mężczyzną w okularach, który trzyma podkładkę z kwestionariuszem; w tle regał z książkami i rośliny.
Fot. Vitaly Gariev / Unsplash
8 min czytania Aktualizacja: 14 listopada 2026 Redakcja Psychopedia 15 zweryfikowanych źródeł
PsychopediaDla SpecjalistówZaburzenia osobowościZaburzenie osobowości z pogranicza (borderline) a uzale…

Zaburzenie osobowości z pogranicza (borderline) a uzależnienie: co wiadomo o leczeniu podwójnej diagnozy

U osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza (borderline) uzależnienie od alkoholu lub innych substancji jest częste i wiąże się z gorszymi wynikami leczenia. Najlepiej zbadaną psychoterapią w tej grupie jest terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), ale jej wpływ na samo używanie substancji potwierdziła tylko część badań. Inne metody oceniano w pojedynczych, małych badaniach, a leki nie leczą samego zaburzenia osobowości. Poniżej wyniki przeglądów i badań klinicznych u pacjentów z obydwoma rozpoznaniami, czyli z tak zwaną podwójną diagnozą.

Spis treści(8 sekcji)
1Borderline a uzależnienie: jak często występują razem2Uzależnienie u pacjenta z borderline często pozostaje nierozpoznane3Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) u osób z borderline i uzależnieniem4Terapia schematów, terapia oparta na mentalizacji i inne psychoterapie podwójnej diagnozy5Leki w borderline z uzależnieniem: czego nie leczą6Czego jeszcze nie wiemy7Wnioski dla praktyki8Najczęstsze pytania
Najważniejsze informacje
  • 1Zaburzenia związane z używaniem alkoholu stwierdzono u 55,28% dorosłych z zaburzeniem osobowości z pogranicza w metaanalizie 15 prac obejmujących 15 603 osoby (Silva i wsp., 2026).
  • 2Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) jest najczęściej badaną metodą leczenia osób z borderline i uzależnieniem: poprawia regulację emocji, a używanie substancji zmniejszała w części badań, nie we wszystkich (Sadeghi i wsp., 2026).
  • 3Rozpoznania uzależnień zapisane w dokumentacji medycznej pacjentów z borderline zgadzały się z wynikiem wywiadu ustrukturyzowanego w mniej niż 30% przypadków (Nabel i wsp., 2025).
  • 4Leki nie wykazały przewagi nad placebo w żadnym z głównych wyników leczenia zaburzenia osobowości z pogranicza, a pewność tych danych jest bardzo niska (Stoffers-Winterling i wsp., 2022).

Borderline a uzależnienie: jak często występują razem

Zaburzenie osobowości z pogranicza (ang. borderline personality disorder, BPD) i zaburzenia używania substancji (ang. substance use disorders, SUD) od dziesięcioleci opisuje się jako rozpoznania często stawiane u tej samej osoby. Przegląd Trulla i wsp. (2018) objął 70 badań z lat 2000–2017 poświęconych temu współwystępowaniu. Według najnowszego przeglądu systematycznego zaburzenie używania substancji ma prawie połowa pacjentów z rozpoznaniem BPD, a osoby z obydwoma rozpoznaniami rzadziej osiągają remisję BPD i częściej doznają szkód związanych z substancjami (Sadeghi i wsp., 2026).

Najdokładniej policzono to dla alkoholu. Metaanaliza 15 prac objęła 15 603 dorosłych z BPD. Zaburzenia związane z używaniem alkoholu stwierdzono u 55,28% z nich, uzależnienie od alkoholu u 44,59%, a nadużywanie alkoholu u 18,84% (Silva i wsp., 2026). Pierwsza z tych liczb dotyczy szerokiej kategorii: autorzy zaliczali do niej epizodyczne picie dużych ilości alkoholu, picie intensywne, nadużywanie i uzależnienie.

Uzależnienie u pacjenta z borderline często pozostaje nierozpoznane

W badaniu Nabel i wsp. (2025) u 126 pacjentów z BPD rozpoznania z ostatnich 12 miesięcy ustalano w ustrukturyzowanym wywiadzie klinicznym i porównywano z dokumentacją medyczną. Co najmniej jedno rozpoznanie nadużywania albo uzależnienia miało 51 osób (40,1%), najczęściej dotyczyło ono alkoholu i konopi. Wywiad wykrywał nadużywanie alkoholu 3,5 raza częściej, niż wynikało z dokumentacji, nadużywanie konopi 2,4 raza częściej, a uzależnienie od konopi 2,2 raza częściej. Zgodność rozpoznań z obu źródeł była niższa niż 30% dla każdej substancji. Autorzy zalecają staranną diagnostykę uzależnień, na przykład w wywiadzie ustrukturyzowanym, oraz włączenie ich do planu leczenia.

Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) u osób z borderline i uzależnieniem

Terapia dialektyczno-behawioralna (ang. dialectical behavior therapy, DBT) to terapia poznawczo-behawioralna opracowana dla osób z BPD i zachowaniami samobójczymi. Łączy pracę nad zmianą zachowania ze strategiami radykalnej akceptacji (Linehan i wsp., 1999; Linehan i wsp., 2002). W przeglądzie Sadeghi i wsp. (2026) dotyczyło jej dziewięć z 17 włączonych badań, podczas gdy większość pozostałych metod oceniano w pojedynczych badaniach. DBT zmniejszała objawy zaburzeń używania substancji w części badań, ale nie we wszystkich. Trzy badania psychoterapii oceniały regulację emocji i w każdym stwierdzono poprawę po leczeniu.

BadanieUczestnicy i porównanieUżywanie substancjiPozostałe wyniki
Linehan i wsp. (1999)Kobiety z BPD uzależnione od narkotyków; rok DBT albo zwykłe leczenieWiększy spadek używania narkotyków w wywiadach i badaniach moczu, także w 16. miesiącu obserwacjiRzadsze przerywanie leczenia, większa poprawa przystosowania ogólnego i społecznego
Linehan i wsp. (2002)23 kobiety z BPD uzależnione od heroiny, leczone substytucyjnie; 12 miesięcy DBT albo terapii walidacyjnej z programem dwunastu krokówSpadek używania opiatów w obu grupach; w 16. miesiącu 27% i 33% dodatnich wyników badań moczu; w grupie porównawczej wzrost w ostatnich 4 miesiącach leczeniaW DBT w leczeniu pozostało 64% uczestniczek, w grupie porównawczej wszystkie 12
van den Bosch i wsp. (2002)58 kobiet z BPD, w tym 31 z problemowym używaniem substancji; DBT albo zwykłe leczenieBez wpływu na problemy z substancjamiWiększy spadek nasilonych objawów BPD niż w zwykłym leczeniu, niezależnie od używania substancji

Autorzy trzeciego badania wnioskują, że standardowa DBT nie zmniejsza problemów z substancjami skuteczniej niż zwykłe leczenie. Proponują, by zamiast tworzyć osobne programy dla pacjentów z podwójną diagnozą, szkolić terapeutów w pracy z całym spektrum zachowań impulsywnych: samobójczych i samouszkadzających, napadowym objadaniem się oraz używaniem substancji (van den Bosch i wsp., 2002). Starszy przegląd systematyczny, obejmujący 10 badań z lat 1999–2014, wskazał DBT jako opcję preferowaną w tej grupie, bo ma najlepiej udokumentowaną skuteczność, zwłaszcza u kobiet (Lee i wsp., 2015).

Terapia schematów, terapia oparta na mentalizacji i inne psychoterapie podwójnej diagnozy

MetodaBadanieUczestnicyGłówny wynik
Dynamiczna psychoterapia dekonstrukcyjnaGregory i wsp. (2008), badanie z randomizacją30 osób z BPD i zaburzeniem używania alkoholuPoprawa w zakresie nadużywania alkoholu, zachowań parasamobójczych i objawów BPD; w zwykłym leczeniu zmiany ograniczone
Terapia schematówBoog i wsp. (2023, 2024), seria przypadków20 osób z BPD i uzależnieniem od alkoholuRemisja BPD u 68% pacjentów trzy miesiące po terapii, mniej dni picia; efekty na ogół utrzymane po roku
Terapia oparta na mentalizacjiPhilips i wsp. (2018), badanie z randomizacją46 osób z BPD i zaburzeniem używania substancjiBez istotnych różnic wobec samego leczenia uzależnienia
Krótkie ogólne postępowanie psychiatrycznePenzenstadler i wsp. (2018), porównanie dwóch grup pacjentów99 osób z BPD, w tym 51 z zaburzeniem używania substancjiPoprawa objawów ogólnych i objawów BPD niezależna od uzależnienia

Dynamiczna psychoterapia dekonstrukcyjna (ang. dynamic deconstructive psychotherapy, DDP) to terapia psychodynamiczna prowadzona według podręcznika. W rocznym badaniu pozostało w niej 67–73% uczestników, a grupa zwykłego leczenia zmieniła się w niewielkim stopniu, choć otrzymywała średnio intensywniejszą opiekę (Gregory i wsp., 2008).

Terapię schematów sprawdzono bez grupy kontrolnej. Objawy obu zaburzeń zmniejszały się głównie w fazie technik doświadczeniowych (Boog i wsp., 2023), a autorzy sami wskazują, że wynik wymaga potwierdzenia w badaniu z randomizacją (Boog i wsp., 2024). Starszą odmianę tej metody, terapię schematów ukierunkowaną na oba zaburzenia, oceniono w trzech badaniach: zmniejszała używanie substancji, ale poza lepszym korzystaniem z leczenia innych istotnych korzyści nie stwierdzono (Lee i wsp., 2015).

Terapię opartą na mentalizacji (ang. mentalization-based treatment, MBT) dodawano do leczenia uzależnienia i oceniano po 18 miesiącach. W grupie MBT nie doszło do żadnej próby samobójczej, w grupie kontrolnej do czterech, lecz różnica nie osiągnęła istotności statystycznej (p = 0,06), a większość terapeutów nie prowadziła terapii wystarczająco zgodnie z modelem (Philips i wsp., 2018). W dziesięciosesyjnym ogólnym postępowaniu psychiatrycznym (ang. general psychiatric management, GPM) sojusz terapeutyczny narastał silniej u osób z uzależnieniem, a autorzy widzą w tej formie możliwy pierwszy etap leczenia przy podwójnej diagnozie (Penzenstadler i wsp., 2018).

Poznaj swoją osobowość - test Big Five
Bezpłatny test osobowości - 20 pytań, wyniki w 5 minut
Zrób test →
Zrób test →

Leki w borderline z uzależnieniem: czego nie leczą

Przegląd Cochrane objął 46 badań z randomizacją, w których wzięło udział 2769 osób z BPD. W porównaniu z placebo żaden lek nie dał różnicy w głównych wynikach: nasileniu objawów BPD, samouszkodzeniach, wynikach związanych z samobójstwem i funkcjonowaniu psychospołecznym. Pewność tych danych oceniono w większości jako bardzo niską. Autorzy podtrzymują wniosek, że żadna farmakoterapia nie leczy swoiście samego BPD, i zwracają uwagę na brak badań obejmujących choroby współistniejące, w tym zaburzenia używania substancji (Stoffers-Winterling i wsp., 2022).

W analizie wtórnej tego przeglądu, opartej na 22 badaniach, leki przeciwpsychotyczne silniej działały na objawy psychotyczno-dysocjacyjne w próbach obejmujących osoby z zaburzeniem używania substancji, ale była to analiza eksploracyjna. Autorzy uznali, że dane, o niskiej albo bardzo niskiej pewności, nie uzasadniają stosowania leków w celu leczenia współistniejącej psychopatologii u osób z BPD, i zalecają ostrożność (Pereira Ribeiro i wsp., 2025).

Osobną sprawą są leki stosowane w leczeniu samych uzależnień. Badań z udziałem pacjentów z BPD jest niewiele, ale według przeglądu Sadeghi i wsp. (2026) wskazują one, że swoiste leki na zaburzenia używania substancji zmniejszają używanie także u osób ze współistniejącym BPD.

Czego jeszcze nie wiemy

Badań jest mało i mają małe próby: starszy przegląd nie mógł połączyć wyników w metaanalizie (Lee i wsp., 2015), a w nowszym większość metod innych niż DBT reprezentują pojedyncze badania (Sadeghi i wsp., 2026). Nie wiadomo, czy leczenie zintegrowane, obejmujące jednocześnie oba zaburzenia, daje lepsze wyniki niż dotychczasowe programy. Autorzy przeglądu postulują badania takich programów na większych próbach, z oceną zarówno objawów BPD, jak i używania substancji (Sadeghi i wsp., 2026). Trzy główne badania DBT prowadzono wyłącznie u kobiet (Linehan i wsp., 1999; Linehan i wsp., 2002; van den Bosch i wsp., 2002), a przegląd Cochrane upomina się o badania z udziałem mężczyzn i młodzieży (Stoffers-Winterling i wsp., 2022).

Wnioski dla praktyki

  • U każdego pacjenta z BPD warto czynnie pytać o alkohol, konopie i leki uspokajające, najlepiej w wywiadzie ustrukturyzowanym: w dokumentacji medycznej te rozpoznania często się nie pojawiają (Nabel i wsp., 2025).
  • Współistniejące uzależnienie nie jest powodem, by odkładać leczenie zaburzenia osobowości. W badaniach objawy BPD zmniejszały się podobnie u osób z uzależnieniem i bez niego (van den Bosch i wsp., 2002; Penzenstadler i wsp., 2018).
  • Standardowa DBT nie zawsze zmniejsza używanie substancji, dlatego ten cel warto wpisać w plan leczenia wprost i oceniać osobno (van den Bosch i wsp., 2002; Sadeghi i wsp., 2026).
  • Terapię schematów i podejście psychodynamiczne wspierają w tej grupie pojedyncze, małe badania, a terapia oparta na mentalizacji nie wykazała przewagi nad samym leczeniem uzależnienia (Gregory i wsp., 2008; Boog i wsp., 2023; Philips i wsp., 2018).
  • Leków nie należy traktować jako leczenia samego BPD. Farmakoterapia uzależnienia ma natomiast uzasadnienie także u osób z tym rozpoznaniem (Stoffers-Winterling i wsp., 2022; Sadeghi i wsp., 2026).

Najczęstsze pytania

Jak często zaburzenie osobowości borderline współwystępuje z uzależnieniem?

Zaburzenie używania substancji ma prawie połowa pacjentów z rozpoznaniem BPD (Sadeghi i wsp., 2026). W metaanalizie zaburzenia związane z używaniem alkoholu stwierdzono u 55,28% dorosłych z BPD (Silva i wsp., 2026).

Co leczyć najpierw: borderline czy uzależnienie?

Omawiane badania nie rozstrzygają kolejności. Autorzy metaanalizy i badania diagnostycznego zalecają podejście zintegrowane, w którym oba zaburzenia są objęte jednym planem leczenia (Silva i wsp., 2026; Nabel i wsp., 2025).

Czy terapia DBT pomaga w uzależnieniu u osób z borderline?

W części badań tak. U kobiet z BPD uzależnionych od narkotyków roczna DBT zmniejszyła używanie bardziej niż zwykłe leczenie (Linehan i wsp., 1999), a w innym badaniu standardowa DBT nie wpłynęła na problemy z substancjami (van den Bosch i wsp., 2002).

Czy są leki na borderline z uzależnieniem?

Żaden lek nie leczy samego zaburzenia osobowości z pogranicza (Stoffers-Winterling i wsp., 2022). Nieliczne badania wskazują natomiast, że leki stosowane w leczeniu uzależnień zmniejszają używanie substancji także u osób z BPD (Sadeghi i wsp., 2026).

Potrzebujesz wsparcia?

Specjaliści, którzy mogą pomóc przy zaburzeniach osobowości

Paulina  Marszałek
Paulina Marszałek
Psycholog
★★★★★5.0
Małgorzata Andreasik
Małgorzata Andreasik
Psycholog
★★★★★5.0
Małgorzata Otrębska
Małgorzata Otrębska
Psycholog
★★★★★5.0
Znajdź specjalistę →

Źródła naukowe (15)

  1. 1
    Sadeghi A i wsp. (2026)
    Treatment Outcomes for Co-Occurring Borderline Personality Disorder and Substance Use Disorders: A Systematic Review
    Journal of dual diagnosis
    przegląd systematycznyDOI: 10.1080/15504263.2026.2726792
  2. 2
    Lee NK, Cameron J, Jenner L (2015)
    A systematic review of interventions for co-occurring substance use and borderline personality disorders
    Drug and alcohol review
    przegląd systematycznyDOI: 10.1111/dar.12267
  3. 3
    Trull TJ i wsp. (2018)
    Borderline personality disorder and substance use disorders: an updated review
    Borderline personality disorder and emotion dysregulation
    przeglądDOI: 10.1186/s40479-018-0093-9
  4. 4
    Silva SG, Pedro MOP, Castaldelli-Maia JM (2026)
    Prevalence of alcohol use disorders in individuals with borderline personality disorder: a meta-analysis and meta-regression study
    Sao Paulo medical journal = Revista paulista de medicina
    metaanalizaDOI: 10.1590/1516-3180.2024.0480.R1.04112025
  5. 5
    Linehan MM i wsp. (1999)
    Dialectical behavior therapy for patients with borderline personality disorder and drug-dependence
    The American journal on addictions
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1080/105504999305686
  6. 6
    Linehan MM i wsp. (2002)
    Dialectical behavior therapy versus comprehensive validation therapy plus 12-step for the treatment of opioid dependent women meeting criteria for borderline personality disorder
    Drug and alcohol dependence
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1016/s0376-8716(02)00011-x
  7. 7
    van den Bosch LM i wsp. (2002)
    Dialectical Behavior Therapy of borderline patients with and without substance use problems. Implementation and long-term effects
    Addictive behaviors
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1016/s0306-4603(02)00293-9
  8. 8
    Gregory RJ i wsp. (2008)
    A controlled trial of psychodynamic psychotherapy for co-occurring borderline personality disorder and alcohol use disorder
    Psychotherapy (Chicago, Ill.)
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1037/0033-3204.45.1.28
  9. 9
    Philips B i wsp. (2018)
    Mentalization-Based Treatment for Concurrent Borderline Personality Disorder and Substance Use Disorder: A Randomized Controlled Feasibility Study
    European addiction research
    badanie z randomizacjąDOI: 10.1159/000485564
  10. 10
    Boog M i wsp. (2024)
    One-Year Follow-Up: Schema Therapy for Patients With Borderline Personality Disorder and Comorbid Alcohol Use Disorder
    Clinical psychology & psychotherapy
    badanie kliniczneDOI: 10.1002/cpp.3040
  11. 11
    Boog M i wsp. (2023)
    Schema therapy for patients with borderline personality disorder and comorbid alcohol dependence: A multiple-baseline case series design study
    Clinical psychology & psychotherapy
    badanie kliniczneDOI: 10.1002/cpp.2803
  12. 12
    Stoffers-Winterling JM i wsp. (2022)
    Pharmacological interventions for people with borderline personality disorder
    The Cochrane database of systematic reviews
    przegląd systematycznyDOI: 10.1002/14651858.CD012956.pub2
  13. 13
    Pereira Ribeiro J i wsp. (2025)
    Pharmacological interventions for co-occurring psychopathology in people with borderline personality disorder: secondary analysis of the Cochrane systematic review with meta-analyses
    The British journal of psychiatry : the journal of mental science
    metaanalizaDOI: 10.1192/bjp.2024.172
  14. 14
    Nabel J i wsp. (2025)
    Unseen dualities: underdiagnosis of substance use disorders in borderline personality disorder
    Frontiers in psychiatry
    badanie obserwacyjneDOI: 10.3389/fpsyt.2025.1539611
  15. 15
    Penzenstadler L i wsp. (2018)
    Effects of substance use disorder on treatment process and outcome in a ten-session psychiatric treatment for borderline personality disorder
    Substance abuse treatment, prevention, and policy
    badanie kliniczneDOI: 10.1186/s13011-018-0145-6

Ważne: Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli potrzebujesz pomocy, umów się na wizytę u psychologa lub psychiatry.

Czy ten artykuł był pomocny?

Specjalista dnia
Aleksandra Firat
Aleksandra Firat
Psycholog, Psycholog dziecięcy
★★★★★5.0
Umów wizytę →Zobacz innych specjalistów

Powiązane artykuły

Sztuczna inteligencja w profilaktyce uzależnień u nastolatków: co potrafi, a czego nie wiemy
6 min · uzaleznienia
Terapia wspomagana MDMA w PTSD: wyniki badań fazy 3, zastrzeżenia i odmowa rejestracji
6 min · trauma
Terapia par oparta na dowodach: na czym polega, skuteczność terapii skoncentrowanej na emocjach (EFT) i metody Gottmana
7 min · relacje
Leczenie uzależnienia od opioidów: skuteczność i bezpieczeństwo metadonu, buprenorfiny i naltreksonu
9 min · ogolne
Czytaj dalej

Podobne artykuły

Dla Specjalistów
Sztuczna inteligencja w profilaktyce uzależnień u nastolatków: co potrafi, a czego nie wiemy
6 min czytania
Dla Specjalistów
Terapia wspomagana MDMA w PTSD: wyniki badań fazy 3, zastrzeżenia i odmowa rejestracji
6 min czytania
Dla Specjalistów
Terapia par oparta na dowodach: na czym polega, skuteczność terapii skoncentrowanej na emocjach (EFT) i metody Gottmana
7 min czytania