Młodzież a dzieci - aktualne dane kliniczne

Dlaczego temat mikrobiomu u młodzieży z ADHD jest teraz istotny klinicznie

ADHD (według ICD-11 klasyfikowane jako 6A05) dotyczy, zależnie od populacji i zastosowanych kryteriów, od 5% do 7% dzieci i młodzieży na świecie, przy czym dzisiejsza młodzież mierzy się z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak wysoko przetworzona dieta, zmniejszona aktywność fizyczna i narastające obciążenie stresem szkolnym. W tym kontekście rośnie naukowe zainteresowanie osią mikrobiom-jelito-mózg jako potencjalnym modulatorem objawów ADHD, zwłaszcza że tradycyjne leczenie farmakologiczne (przede wszystkim metylofenidatem) nie u wszystkich pacjentów przynosi zadowalającą poprawę, a odsetek rezygnacji z terapii z powodu działań niepożądanych bywa znaczący.

Romano i wsp. (2023), w dużym opracowaniu parasol (umbrella review) obejmującym badania nad mikrobiomem u dzieci i nastolatków z zaburzeniami nastroju, lękowymi i neurorozwojowymi, wykazali, że dysbioza jelitowa pojawia się jako powtarzalny wzorzec w wielu zaburzeniach psychiatrycznych młodego pokolenia. Co istotne z perspektywy klinicznej, autorzy podkreślili, że różnice w składzie mikrobiomu nie są jedynie epifenomenem, lecz mogą wpływać na procesy socjalizacji, regulacji emocji i funkcje wykonawcze u młodzieży, czyli właśnie te domeny, które są najsilniej zaburzone w ADHD.

Przegląd najważniejszych badań: probiotyki w ADHD u dzieci i młodzieży

Ligezka i wsp. (2021) opublikowali w Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry systematyczny przegląd zmian mikrobiomowych i wpływu suplementacji probiotycznej u dzieci i młodzieży z zaburzeniami neuropsychiatrycznymi. Ich analiza, obejmująca zarówno ADHD, jak i zaburzenia ze spektrum autyzmu oraz zaburzenia tikowe, wykazała, że młodzi ludzie z tymi rozpoznaniami istotnie różnią się pod względem bioróżnorodności jelitowej od zdrowych rówieśników. Jednocześnie autorzy zwrócili uwagę na znaczną heterogeniczność badań, co sprawia, że formułowanie jednoznacznych rekomendacji klinicznych pozostaje przedwczesne.

Bardziej precyzyjne dane przynosi opracowanie zbiorcze autorstwa Liang, Sun i Chang (2024), opublikowane w BJPsych Open, które zsumowało wyniki wielu badań kontrolowanych dotyczących skuteczności probiotyków w redukcji objawów ADHD u dzieci i młodzieży. Analiza ta wykazała umiarkowaną wielkość efektu w zakresie poprawy uwagi i redukcji zachowań impulsywnych, choć efekt ten był wyraźniejszy w podgrupie starszych nastolatków niż u młodszych dzieci. To interesujące z perspektywy rozwojowej rozróżnienie, ponieważ sugeruje, że dojrzewający układ pokarmowy może reagować na interwencję probiotyczną inaczej niż układ dziecka w okresie dzieciństwa, co ma bezpośrednie implikacje dla doboru pacjentów.

Na szczególną uwagę zasługuje badanie Sangsefidi i wsp. (2025), opublikowane w Nutritional Neuroscience, zaprojektowane jako potrójnie zaślepione badanie kontrolowane placebo, w którym probiotyki podawano jako terapię wspomagającą do metylofenidatu (Ritalin) u dzieci i młodzieży z ADHD. Wyniki wskazują, że grupa otrzymująca probiotyk wykazała istotną poprawę w zakresie nasilenia objawów nieuwagi w porównaniu z grupą placebo, natomiast poprawa w domenie nadaktywności i impulsywności była mniej jednoznaczna. Co szczególnie istotne dla praktyków, profil bezpieczeństwa interwencji był bardzo dobry, a stosowanie się do zaleceń dotyczących suplementacji było wysokie.

Najnowsze badanie Novau-Ferré i wsp. (2025), opublikowane w Research in Developmental Disabilities, poszerzyło perspektywę o porównanie dzieci z ADHD i zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Autorzy potwierdzili istnienie odrębnych profili mikrobiomowych w obu grupach, co sugeruje, że poszukiwanie jednej „uniwersalnej" formuły probiotycznej dla wszystkich zaburzeń neurorozwojowych nie jest właściwą strategią. Młodzież jako grupa wymaga odrębnego podejścia, uwzględniającego specyfikę rozwojową okresu adolescencji.